Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
één jaar na het ‘tasjesverbod’: hoe staat het met de naleving?

één jaar na het ‘tasjesverbod’: hoe staat het met de naleving?

Het verbod op het gratis weggeven van plastic tasjes heeft nog tot geen enkele boete geleid. Volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) is de naleving hoog. Drie betrokkenen vertellen.

Sinds 1 januari 2016 mogen winkeliers niet meer gratis een plastic tasje meegeven bij een aankoop. Tot nu toe heeft nog geen enkele winkelier een boete ontvangen. Wel hebben dertig ondernemers een waarschuwing gehad. “We hebben via het meldpunt van de ILT dertig meldingen ontvangen over winkeliers die een gratis plastic tasje hebben weggegeven”, vertelt Lianne Sleutjes, woordvoerder van de ILT. “Met die ondernemers hebben wij contact opgenomen. We hebben hen nogmaals gewezen op het verbod. Tijdens een latere controle bleek dan altijd dat er geen gratis tasjes meer werden uitgedeeld. Een boete was dus niet nodig.”

Goede naleving

Sleutjes noemt de naleving op het verbod ‘hoog’. “Dat komt vooral omdat er met campagnes veel aandacht is besteed aan het verbod. Ook hebben veel winkeliers een sticker bij de kassa. Daarom zijn veel klanten al op de hoogte van het verbod, wat het voor de winkeliers makkelijker maakt om zich eraan te houden.”

Jeroen van Dijken

Jeroen van Dijken, secretaris van de Raad Nederlandse Detailhandel (RND), onderkent het belang van voorlichting. “De RND stond niet te springen om een verbod. Uit een proef bleek namelijk dat winkeliers veel boze of geërgerde klanten aan de kassa kregen. Het beprijzen van plastic tasjes leidde tot veel gedoe. Op ons verzoek is er vanuit de overheid uiteindelijk gelukkig volop gecommuniceerd. Vooral via een simpele voorlichtingscampagne. Binnen een paar weken had het overgrote deel van het publiek het tasjesverbod geaccepteerd. Het is natuurlijk ook gewoon een wet. Dan accepteren consumenten zulke zaken sneller.”

Meldpunt

ILT heeft besloten de naleving in eerste instantie alleen te controleren met het algemene meldpunt en niet met gerichte inspecties. “Maar de medewerkers van ILT doen natuurlijk ook allemaal boodschappen. Daarom zien wij zelf dat het verbod goed wordt nageleefd. Als het aantal meldingen veel hoger zou zijn en de naleving lager, dan zouden we zeker kijken of een andere werkwijze nodig is om het verbod te handhaven. Vooralsnog werkt onze wijze van toezicht prima.”
“De medewerkers van ILT doen natuurlijk ook allemaal boodschappen. Daarom zien wij zelf dat het verbod goed wordt nageleefd.”

Flitspeiling

Van Dijken ziet dat het doel van het verbod, namelijk minder afval, ook is bereikt. “We krijgen signalen dat het aantal verstrekte tasjes met minstens de helft tot soms wel tachtig procent is afgenomen.” Ook uit een flitspeiling, die in opdracht van het ministerie van Infrastructuur & Milieu in 2016 werd uitgevoerd, bleek een duidelijke afname. Onderzoeksbureau Smart Agent MarktResponse informeerde daarnaast bij ruim drieduizend Nederlanders naar de bekendheid, het draagvlak en het effect van de maatregel om geen gratis plastic tasjes meer te verstrekken. De maatregel bleek goed bekend. En van de duizend deelnemers aan het onderzoek vond negentig procent de maatregel uitstekend, zeer goed of goed. Verder gaf 83 procent van de respondenten aan zelf een tas mee te nemen voor hun aankopen in de winkel.

Aafko Schanssema

Ook een verbod op papieren tasjes?

Aafko Schanssema, directeur van branchevereniging NRK Verpakkingen, pleit ervoor om naast plastic tasjes ook gratis papieren tasjes te verbieden. Daarvoor bood hij in oktober 2016 een petitie aan in de Tweede Kamer. “Wij zijn niet tegen de gratis uitgifte van tasjes”, benadrukt Schanssema. “Maar het blijkt dat de uitgifte van het aantal papieren tasjes sinds het verbod op plastic tassen met vijfentwintig tot dertig procent is gegroeid. Omdat papieren tassen zwaarder zijn dan plastics en minder lang mee kunnen, is de berg afval daardoor alleen maar gegroeid.” Daarnaast is de handhaving van het verbod volgens Schanssema best ingewikkeld. “Sommige plastic tasjes hebben een ‘paperlook’, terwijl papieren tasjes soms een plastic coating hebben. Door alle tasjes te beprijzen, vereenvoudig je de handhaving.”
“Handhaving is best ingewikkeld; sommige plastic tasjes hebben een ‘paperlook’, terwijl papieren tasjes soms een plastic coating hebben.”
Van Dijken van de RND staat niet achter de petitie van NRK Verpakkingen. “Wij vinden dat ondernemers altijd de mogelijkheid moeten hebben om een verpakking gratis mee te geven. Zeker daar waar consumenten een hoog serviceniveau verwachten en producten kwetsbaar zijn, zoals bij modewinkeliers.”
Kamerlid Liesbeth van Tongeren van GroenLinks was aanwezig toen NRK Verpakkingen de petitie indiende. Zij noemde een beprijzing van alle milieuvervuilende verpakkingen toen geen gek idee. Maar de groene partij benadrukt wel dat een papieren tas altijd beter is dan een plastic tas, omdat die sneller afbreekt.

Verbod op gratis plastic tasjes

Het verbod op het gratis weggegeven van plastic tasjes is op 1 januari 2016 in werking getreden. Het verbod is bedoeld om zwerfvuil op straat en in zee tegen te gaan en verspilling van grondstoffen te voorkomen. In de top tien van meest gevonden voorwerpen op het strand stond de plastic tas op plek drie. Dit bleek in 2015 uit onderzoek van Milieu Centraal, in opdracht van Rijkswaterstaat. De Europese Unie heeft alle lidstaten verplicht het gebruik van plastic tassen te verminderen. Nederland voldoet met het verbod op gratis plastic tassen aan deze Europese verplichting. Winkeliers mogen bij de kassa wel tegen betaling plastic tassen aanbieden.