Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Kwetsbare burger belandt buiten beeld

Kwetsbare burger belandt buiten beeld

Columnist Frédérique Six vindt het hoog tijd dat het in het toezicht weer draait om bescherming van kwetsbare burgers. “Als samenleving zijn we verslaafd geraakt aan de logica dat toezicht – en controle in bredere zin – een zaak is van objectiviteit en meetbaarheid.”

Waarom zijn regelgeving en toezicht eigenlijk nodig? De meeste toezichtexperts zullen antwoorden: om publieke belangen te borgen. Pel dat verder af en je komt uit bij de kwetsbare burger. Bij de bewoner van een huis onder de rook van een chemisch bedrijf die zich afvraagt: is het hier veilig voor mijn kinderen? Bij de zieke patiënt die wil weten: welke dokter of welk ziekenhuis zal mij goede zorg geven? Of bij de klant die eten koopt voor het gezin: hoe weet ik of wij hier niet ziek van worden?

In al deze verschillende rollen en hoedanigheden staat de kwetsbare burger voor de vraag: kan ik erop vertrouwen dat de organisatie – een chemisch bedrijf, zorgverlener of slager – me niet zal benadelen of beschadigen? Het is aan toezichthouders om hier in opdracht van de samenleving op toe te zien. Intussen blijkt de onzekerheid dat het mis kán gaan moeilijk te hanteren. De druk die politiek en media uitoefenen als zich een incident voordoet, draagt hier uiteraard aan bij. Het lijkt wel of we in reactie daarop ‘objectieve’, ‘meetbare’ controle omarmen, ook al biedt dat geen zekerheid, hooguit een illusie van controle.

Ik neem graag een voorbeeld uit de toezichtpraktijk om te onderstrepen wat ik bedoel. Onderzoek dat Eelco van Wijk en ik uitvoerden, liet zien dat de meeste voedselbedrijven expliciet aangeven hun klanten veilig en hygiënisch eten te willen geven. Zij onderschreven dus de normen die in de regels zijn vervat, de publieke belangen. Maar dan komt de angel: hoe borg je dat? Hoe kan bijvoorbeeld de inspecteur zien dat het voedsel niet alleen nu, maar alle dagen veilig is? Je kunt dat proberen door de regel in te voeren dat een horeca-ondernemer elke dag bij elke koelinstallatie moet opschrijven wat de temperatuur is van zijn waren. Maar daar heeft hij een broertje dood aan, want dat lijstje invullen draagt niks bij aan de bescherming van de kwetsbare burger die geen voedselvergiftiging wil krijgen. Het grote risico is bovendien dat de ondernemer zich zo gaat richten op dat lijstje – en andere administratieve regels – dat hij niet meer zelf nadenkt over hoe hij vanuit het eigen vakmanschap voor veilig voedsel zorgt.

Dit is niet alleen een probleem van toezicht, onze hele samenleving lijkt verslaafd aan een controlerende logica. Als wij de kwetsbare burger weer terug in beeld willen brengen, moeten wij anders leren kijken naar hoe wij publieke belangen en kwaliteit willen borgen, hoe wij risico’s beheersen, kortom hoe wij controlesystemen vorm geven. Dat zal veel reflectie vragen, en loslaten van oude reflexen. We moeten terug naar waar het om begonnen is: bij alles wat wij als toezichthouder doen de vraag stellen, wat draagt dit concreet bij aan beschermen van de kwetsbare burger?