Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Ketenconvenanten kunnen bijdragen aan betere regelnaleving

Foto: Rob Huibers / Hollandse Hoogte

Ketenconvenanten kunnen bijdragen aan betere regelnaleving

Na incidenten klinkt al snel de roep om strenger toezicht en nieuwe wetgeving. Is zelfregulering een beter antwoord? De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) vertelt over de inzet van ketenconvenanten om regelnaleving via brancheverenigingen te bevorderen.

Brancheorganisatie Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN) had dit voorjaar de primeur. ZKN tekende als eerste partij in de zorgsector een ketenconvenant met de ILT. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om wettelijke verplichtingen om preventieve maatregelen te nemen tegen legionella. En om regels over het vervoer van medisch afval.

De samenwerking binnen het convenant betekent dat de regels waarop de ILT toezicht houdt in het keurmerk van ZKN worden opgenomen. Klinieken die dit keurmerk (gaan) behalen, worden door een onafhankelijk certificeringsinstituut gecontroleerd.

Toezicht van inspectie naar branche

“De ILT zoekt voortdurend naar slimme manieren om mensen en middelen in te zetten, en onderhoudt daarom nauwe contacten met brancheorganisaties en andere verenigingen die ondertoezichtgestelden kunnen beïnvloeden”, vertelt Han Pret, senior inspecteur met als specialisatie compliance & integriteitmanagement.

“ZKN heeft een intensiever contact met zelfstandige klinieken dan de ILT. En gezien de manier waarop ZKN de leden jaarlijks toetst, reguliere inspecties uitvoert en optreedt tegen overtredingen, is onze rol misschien een beetje dubbelop. Met dit convenant zijn onze toezichthoudende taken tot op zekere hoogte overgenomen door ZKN.”

Convenanten met branches en bedrijven

Ook buiten de zorgsector heeft de ILT ketenconvenanten afgesloten. Zo tekenden Ford Nederland en Volvo Cars Nederland in juni een convenant. Daarin is afgesproken dat de importeurs zelf bij de 2.500 dealers in Nederland controleren of nieuwe personenauto’s over het (juiste) energielabel beschikken.

De ILT sluit naast ketenconvenanten met specifieke branches ook toezichtconvenanten met individuele bedrijven. Hiermee worden bedrijven gestimuleerd om hun eigen verantwoordelijkheid te nemen voor toezicht op de naleving van wet- en regelgeving. Hierdoor kan de toezichthouder de aandacht meer richten op bedrijven waarbij de naleving van wet- en regelgeving onder de maat is.

Eerlijkheid en efficiëntie

“Convenanten zijn vooral geschikt voor sectoren waarin de ondertoezichtgestelden over de competenties en intenties beschikken om regels na te leven”, zegt Pret over de succesfactoren van convenanten, waarmee verschillende toezichthouders in Nederland al geruime tijd werken.

“Vroeger hadden we als toezichthouder een stok om mee te slaan en iedereen die een overtreding maakte, kreeg daar een slag mee. Maar er zijn ook bedrijven die het goed willen doen – en het over het algemeen ook goed doen – maar die soms een fout maken. De vraag is dan of je die dezelfde straf geeft als de bedrijven die de regels willens en wetens overtreden. Het is eerlijker om toezicht en sancties te differentiëren – en dat kan door convenanten een onderdeel te maken van de handhavingsstrategie.”

Behalve eerlijkheid van de sanctietoepassing is ook efficiëntie een overweging bij de inzet van convenanten, aldus Pret. “Een van de afspraken binnen een convenant is dat de ILT altijd een melding krijgt als een bedrijf waarmee een convenant is gesloten de regels overtreedt. Als het misgaat – wat in het beste systeem natuurlijk wel eens kan gebeuren – hoeft de ILT niet meteen te interveniëren. Want de convenantpartner zorgt zelf voor een gepaste interventie en voor maatregelen om herhaling van overtredingen te voorkomen.” ILT hoeft daardoor minder tijd en energie te besteden aan bedrijven die de regels (doorgaans) toch wel naleven.

Betere regelnaleving na convenanten

Uit een evaluatie blijkt dat de regelnaleving na convenanten verbetert. Maar dat geldt vooral voor bedrijven die al een hoog naleefniveau hadden. “Een convenant zorgt er namelijk voor dat regelnaleving binnen een organisatie of sector stevig op de agenda komt te staan. Het gaat er dan om dat de ondertoezichtgestelden zich verantwoordelijk voelen voor goede naleving van wet- en regelgeving – en die verantwoordelijkheid opnemen in de hele structuur van de organisatie. Denk aan de complianceafdeling, het interne auditteam en de Raad van Commissarissen.”

Een belangrijke leerervaring van de ILT is dat de toezichthouder vertrouwen uitdraagt, zegt Pret. “In het verleden was het uitgangspunt van ons toezicht een gezond wantrouwen. Dat is nu echt anders, want we gaan uit van: vertrouwen, tenzij. Met convenanten stimuleren we de naleving van wet- en regelgeving op een positieve manier.”