Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Top-X aanpak is sexy. Maar werkt het ook?

Versneld berechten van sleutelfiguren van jeugdbendes is een onderdeel van de Top600 aanpak in Amsterdam. Foto: Inge van Mill

Top-X aanpak is sexy
Maar werkt het ook?

Lijstjes met de top van voetbalhooligans, raddraaiers, drugscriminelen, foute verhuurders, malafide uitzendbureaus en verkeersovertreders. Elke risicogroep kan tegenwoordig rekenen op z’n eigen Top-X. Over het succes van een instrument.
En: waarom Den Haag het toch anders doet.

In het voorjaar van 2011 introduceerde de Amsterdamse burgemeester Van der Laan de aanpak Top600. Namens de hoofdstad opende hij hiermee het offensief op een kopgroep van hardnekkige veelplegers. De lijst in Amsterdam telt 600 namen van veelal jonge criminelen die in een tijdsbestek van vijf jaar veelvuldig (totaal zo’n 15.000 keer!) met de politie in aanraking kwamen. Deze Top-X aanpak krijgt al snel navolging. Inmiddels hebben de meeste grote steden er een samengesteld. Wie er op voorkomt is een gewaarschuwd mens, soms ook letterlijk. Zoals in Utrecht, Rotterdam en Alkmaar waar je op een brief van de burgemeester kunt rekenen met de strekking: ‘we weten wie je bent, we houden je in de peiling en ga je de fout in, dan zijn de gevolgen niet mals’.
Is het vooral de hoop om te ‘scoren’ in de media?
Of is een toplijst echt een effectief instrument?

Enthousiasme op Netwerkdagen Grote Steden

Top-X-lijstjes zijn ‘sexy’, zo constateerden ook de veiligheidscoördinatoren tijdens de Netwerkdagen Grote Steden in Eindhoven. Hier stond het programma onder andere in het teken van een goed gesprek over de voors en tegens van dergelijke lijstjes. Focus leidt tot resultaten, ongeacht of die focus zich richt op personen en groepen of bijvoorbeeld op overlastplekken en tijdstippen. Wat niet wil zeggen dat de lijstjes zaligmakend zijn. Tal van gemeenten mogen dan overwegen eveneens een Top-X aanpak in te voeren, klakkeloos kopiëren is er niet bij. Zonder goede voorbereiding en goede organisatie kan ook een in de praktijk bewezen succesvolle aanpak in schoonheid sterven.

Den Haag doet het anders

Van de vier grote gemeenten is Den Haag de enige die geen Top-X aanpak heeft. In de Haagse Schilderswijk boeken politie en gemeente succes met een zogeheten aanpak op knooppunten. “Dit is niet gebaseerd op bijvoorbeeld statistische gegevens over veelplegers. In plaats daarvan gebruiken we onze kennis van de wijk om zogeheten knooppunten te identificeren”, aldus Michel de Roos, bureauchef van politiebureau de Heemstraat. “Een wijk is een continu veranderend netwerk, waarin je alleen iets kunt bereiken als je vlot meebeweegt. Daarom zijn we drie jaar geleden begonnen met een aanpak waarin het natuurlijke netwerk van de wijk centraal stond. Daarin zijn we behoorlijk succesvol. In de afgelopen drie jaar is de criminaliteit met 30% gedaald. Het aantal zakkenrollers en straatroof is zelfs gehalveerd.”

Persoonsgericht benaderen als kenmerk

Of het nu een top-600, top-50 of top-10 is; de gemeenschappelijke noemer schuilt om te beginnen in een persoonsgerichte benadering. Dat wil zeggen dat het aanpakken van criminelen die als veelpleger geïdentificeerd zijn op individuele basis gebeurt. De één wordt opgepakt, de ander komt in een zorgtraject terecht, de volgende moet zijn dure auto inleveren. Een tweede kenmerk is de bijzondere ketensamenwerking tussen politie, gemeente en OM en tal van zorg- en jeugdpartners. Ruim tweeënhalf jaar ervaring in Amsterdam leert dat het aantal geweldsdelicten is verminderd. Veelgenoemd is ook dat de Top-X aanpak helpt te voorkomen dat jongere broertjes en zusjes van jonge criminelen eveneens het criminele pad op gaan. Met name in Rotterdam krijgt dat aspect veel aandacht. In Utrecht is het aantal leden van criminele jeugdgroepen gedaald, al is het aantal groepen zelf wel gestegen. Ongeveer een kwart daarvan heeft het stempel ‘crimineel’.

Uitgebreide handleiding voor invoeren

Leidt zoveel aandacht voor de personen die op de lijst terecht zijn gekomen niet de aandacht af van de overige criminelen en overlastbezorgers? Staan de juiste personen (de leidende figuren) wel op de lijst? Hoe zorg je dat de lijst actueel blijft? Ook de intentie waarmee gemeenten naar de Top-X grijpen roept vragen op? Is het vooral de hoop om te ‘scoren’ in de media, of is het gewoon echt een heel effectief instrument? Vragen genoeg. Gemeenten die een soortgelijke aanpak overwegen in te voeren is dan ook aan te raden niet over een nacht ijs te gaan. Dat hoeft ook niet, want inmiddels zijn er diverse handleidingen beschikbaar.
Voorbeelden hiervan: