Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Verplichte energieaudits voor Nederlandse bedrijven: stimulans achter het klimaatakkoord?

Verplichte energieaudits voor Nederlandse bedrijven: stimulans achter het klimaatakkoord?

Na de internationale klimaattop in Parijs staat energiebesparing hoger dan ooit op de politieke en maatschappelijke agenda. Grote ondernemingen in Nederland zijn sinds kort verplicht om een energie-audit uit te voeren, die inzicht biedt in energiebesparende maatregelen. Hoe leveren de verplichte energie-audits een bijdrage aan de ambitieuze doelstellingen van het klimaatakkoord?

Bewustwording over energieverbruik en inzicht in maatregelen voor energiebesparing. Met als gevolg: een lager energieverbruik en (daarmee) minder uitstoot van broeikasgassen. Dat is het idee achter de Europese Energy Efficiency Directive, die Nederland in 2015 vertaalde in de ‘Tijdelijke regeling implementatie Richtlijn energie-efficiëntie’ (zie kader). De regeling verplicht ondernemingen met meer dan 250 werknemers (of een jaaromzet die van meer dan 50 miljoen euro) om elke vier jaar een energie-audit op te – laten – stellen. De rapportage van zo’n audit biedt een overzicht van het actuele energieverbruik en de mogelijkheden voor energiebesparing in gebouwen, installaties en vervoermiddelen. De omgevingsdiensten beoordelen deze rapportages en sturen ze vervolgens door aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Veel uitstel, geen weerstand

“Er zijn naast rapportages ook veel uitstelverzoeken bij ons binnengekomen”, vertelt Hans Knippels, die bij de DCMR Milieudienst Rijnmond (DCMR) verantwoordelijk is voor de coördinatie van activiteiten rond de Energy Efficiency Directive. “De Nederlandse regeling is na een zeer korte introductieperiode in juli 2015 zonder veel publiciteit van kracht geworden. Daardoor ontdekten veel bedrijven in december dat ze nog onvoldoende actie hadden ondernomen om aan de audit-verplichting te voldoen.” Net als andere omgevingsdiensten gunt de DCMR de verzoekers een half jaar uitstel.
Van weerstand tegen de verplichte energie-audits is bij de DCMR niets te merken, aldus Knippels. “Bedrijven hebben begrip voor de noodzaak om audits uit te voeren. En zogenoemde energierelevante bedrijven (met een energieverbruik van meer dan 25.000 m3 aardgas of 50.000 kWh elektriciteit per jaar) zijn vanwege de Wet milieubeheer toch al bezig met energiebesparing. De Wet milieubeheer stelt dat deze bedrijven verplicht zijn alle energiebesparende maatregelen te nemen die zichzelf binnen vijf jaar terugverdienen. Denk aan slimme verlichting en duurzame ventilatiesystemen. Voor een groot aantal Nederlandse bedrijven levert de energie-audit nauwelijks extra regeldruk op, omdat ze al gewend zijn om energie-onderzoeken uit te voeren.”

Houvast voor lage regeldruk

Voor ondernemers waarop de Wet milieubeheer niet van toepassing is, brengt de verplichte energie-audit wel enige regeldruk mee, onderkent Knippels. “We proberen deze ondernemers daarbij zo veel mogelijk houvast te bieden. Op de website van de RVO staan bijvoorbeeld handreikingen, rapportageformats en FAQs.” Daarnaast is er een toetsformulier beschikbaar dat alle omgevingsdiensten gebruiken bij de beoordeling van de rapportages. Op die manier zorgen de 28 omgevingsdiensten in Nederland ervoor dat de beoordeling zo veel mogelijk uniform plaatsvindt.

Nieuwe taken, zonder vergoeding

Dilemma’s rond de nieuwe auditverplichting ervaart de DCMR vooral bij de uitvoering van het toezicht. Knippels: “De regeling levert de omgevingsdiensten extra werk op, zonder dat het Rijk daarvoor een vergoeding biedt. Een beperkt aantal omgevingsdiensten en gemeenten heeft dit extra werk kunnen opnemen in werkplannen. Met het Rijk wordt nog gesproken over aanvullende urenvergoedingen, zodat kan worden voorkomen dat de verschillende omgevingsdiensten de uitvoering op het toezicht op de ministeriële regeling op uiteenlopende manieren zullen vormgeven.”
Toch is de DCMR niet negatief over de nieuwe auditverplichting, benadrukt Knippels. “Om te zorgen dat het bedrijfsleven echt werk maakt van energiebesparing wordt wel eens gedacht aan prijsprikkels, zoals belastingen op CO2-uitstoot. Maar vanuit het Nederlandse overlegmodel is zoiets niet populair. Dan is het helemaal geen gek idee om van bedrijven te vragen elke vier jaar in kaart te brengen wat ze aan energie verbruiken en waar de besparingskansen liggen.”

Hoe werkt de verplichte energie-audit?

De energie-audit is een systematische inventarisatie van het actuele energieverbruik van een onderneming. Het overzicht is bedoeld om mogelijkheden voor kosteneffectieve energiebesparing te signaleren. De gedachte van de ‘Tijdelijke regeling implementatie Richtlijn energie-efficiëntie’, die een definitieve status zal krijgen binnen de Omgevingswet, is dat de audit bedrijven stimuleert om meer energiebesparende maatregelen te nemen.
Voor de energie-audit brengt een onderneming – zelf of met behulp van een adviseur – alle energiestromen in kaart. Het gaat daarbij om het energieverbruik van gebouwen en installaties, maar ook van vervoersmiddelen. Als de rapportage tevens een lijst bevat van alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder, waarbij staat aangegeven op welke termijn de maatregelen worden uitgevoerd, voldoen de energie-intensieve bedrijven waarop de Wet milieubeheer van toepassing is ook direct aan de onderzoeksverplichting uit die wet.
De auditverplichting uit de ‘Tijdelijke regeling implementatie Richtlijn energie-efficiëntie’ geldt voor ondernemingen met meer dan 250 medewerkers, of een jaaromzet die hoger ligt dan 50 miljoen euro. De regeling sluit aan bij andere afspraken over energie-audits, zoals de Meerjarenafspraak energie-efficiëntie en de Green Deal Nederland op weg naar duurzame zorg.

Verplichte energie-audits en klimaatbeleid

Na de klimaattop in Parijs en het Energierapport van het Nederlandse kabinet staan CO2-reductie en energiebesparing hoger dan ooit op de politieke en maatschappelijke agenda.
In het klimaatakkoord, dat 195 landen in december 2015 ondertekenden, zijn een aantal concrete doelstellingen benoemd om de opwarming van de aarde beheersbaar te maken. Zo is vastgelegd dat er een einde komt aan de stijgende uitstoot van broeikasgassen.
Het klimaatakkoord kan leiden tot een aanscherping van de Europese – en dus ook Nederlandse – milieu- en klimaatambities, verwachten deskundigen. Vooralsnog hanteert het kabinet de bestaande Europese afspraken en de doelstellingen uit het Nederlandse Energieakkoord, zo werd recent bekend bij de publicatie van het Energierapport Transitie naar Duurzaam. Het energierapport presenteert een integrale visie op een toekomstbestendige energievoorziening voor Nederland, die CO2-arm, veilig, betrouwbaar en betaalbaar is. Naast innovatieve slagkracht verwacht het kabinet van bedrijven dat zij investeren in rendabele energiebesparende technieken.