Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Toezichtexpert Rob Velders: “Een internationale blik leert je om naar jezelf te kijken”

Toezichtexpert Rob Velders: “Een internationale blik leert je om naar jezelf te kijken”

Zijn werk in opdracht van de Wereldbank brengt toezichtexpert Rob Velders ver over onze landsgrenzen. Aan ToeZine vertelt hij over internationale ontwikkelingen in toezicht, handhaving en inspectie. “In zekere zin kampen toezichthouders overal ter wereld met dezelfde problemen.”

Kirgizië, Armenië, Rwanda, het Verenigd Koninkrijk. Het zijn landen die Rob Velders regelmatig bezoekt. Bijvoorbeeld als consultant die namens de Wereldbank helpt bij het reorganiseren van inspecties en adviseert over toezichtstrategieën en de uitvoering ervan.

Hoe staat het internationale toezicht ervoor?

“In internationale kringen spelen zaken waarover wij zelden spreken. Zo zijn we in Nederland gezegend met weinig corruptie. Iedereen die beweert dat Nederland corrupt is, heeft nog nooit de situatie buiten West-Europa meegemaakt. Een gebrek aan integriteit heeft niet alleen te maken met slechte mensen, maar ook met maatschappelijke omstandigheden. In bijvoorbeeld Kirgizië verdienen inspecteurs ruim minder dan het officiële minimumloon. Dat creëert een systeem van chantage en corruptie. En het is vrijwel onmogelijk om toezicht te willen verbeteren zolang sprake is van dit soort situaties.”

“Corruptie is lastig te bestrijden omdat toezicht niet meteen concreet iets oplevert. In voormalige Sovjetrepublieken heerst bovendien een mentaliteit om inspectie uit te voeren zonder daarbij de vraag te stellen naar het effect ervan. Inspectiebezoeken duren er over het algemeen ook verschrikkelijk lang: een inspecteur is gerust een dag bezig met een controle van een restaurant.”

“Zaken die wij als vanzelfsprekend zien, blijken dat in andere landen niet altijd te zijn. In Armenië hebben lokale afdelingen van inspecties vaak geen computers, waardoor de registratie van dossiers en toezichtactiviteiten natuurlijk niet betrouwbaar is. Tegelijkertijd werken dit soort landen actief aan de ontwikkeling van integrale ICT-systemen. Omdat ze daaraan kunnen bouwen zonder de historische ballast van bestaande computersystemen, zouden ze Nederland zelfs op korte termijn kunnen inhalen. Kirgizië is ons op dit vlak in zekere zin al voorbij: daar draait een goed systeem waarmee inspecties informatie opslaan en waarmee bedrijven de mogelijkheid krijgen om gegevens aan te leveren. We hebben hier met Inspectieview een vergelijkbaar systeem om toezichtdossiers landelijk inzichtelijk te maken. Maar de desinteresse vanuit inspecties en het gebrek aan bereidheid vanuit toezichthouders om ermee aan de slag te gaan, zijn zorgwekkend.”

Welke verschillen met het Nederlandse toezichtveld vallen op?

“In zekere zin kampt het toezichtveld overal ter wereld met dezelfde problemen. Denk aan de onafhankelijkheid van toezichthouders. Internationaal wordt er sterk ingezet op het losmaken van inspecties van departementen, omdat te nauwe banden de onafhankelijkheid van het toezicht ondermijnen. Opvallend is daarom dat Nederland juist het uitgangspunt hanteert dat inspecties deel uitmaken van een ministerie.”

“Wat verder opvalt, is dat in sommige landen inspecteurs medeverantwoordelijk zijn voor het voorkomen van incidenten. Toezichthouders kunnen worden beboet als zich, ondanks inspecties, ongevallen voordoen. In Nederland vinden we nadrukkelijk dat de verantwoordelijkheid voor regelnaleving bij bedrijven en organisaties zelf ligt, niet bij toezichthouders. Misschien toch iets om af en toe bij stil te staan!”

“Er zijn ook landen, zoals Noorwegen, waar onverwachte controles verboden zijn. Ook dat geeft stof tot nadenken. Er is aan de ene kant natuurlijk een risico dat zo’n aanpak misbruik in de hand werkt. Er zijn bijvoorbeeld landen waar een levendige handel in brandblussers bestaat, die bedrijven kunnen huren zodra ze weten dat de brandweer een controle komt uitvoeren. Aan de andere kant levert een verbod op onaangekondigde controles nieuwe denkrichtingen op voor onze toezichtpraktijk. Zijn onaangekondigde bezoeken altijd noodzakelijk? Wat zijn de voordelen van aangekondigde controles? De ervaringen leren dat onaangekondigde inspecties slechts in sommige gevallen noodzakelijk zijn. Zoals bij toezicht op kinderarbeid.”

Wat kunnen we in Nederland leren uit het buitenland?

“In Nederland zijn we nogal geneigd onszelf op de borst te slaan als voorloper op het gebied van toezicht. En op sommige punten, zoals het maken van risicoanalyses, zijn we dat ook zeker. Maar uit onderzoek van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) blijkt dat het Nederlandse toezicht internationaal tot de middenmoot behoort. We voldoen lang niet aan alle OESO-principes voor goed toezicht, bijvoorbeeld als het gaat om de onafhankelijkheid van inspecties of de betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de inrichting van toezicht. Ook wat betreft een langetermijnvisie kunnen we nog stappen maken. Bijvoorbeeld door een visie te voorzien van heldere, specifieke doelstellingen – niet in termen van aantallen controles maar van de bereikte naleving.”

“Het is altijd goed om te kijken hoe andere landen toezicht organiseren. Een internationale blik dwingt je om ook naar jezelf en je eigen uitgangspunten te kijken: de ander houdt je als het ware een spiegel voor. Uit een overzicht dat ik aan het maken ben, blijkt dat er alleen al in Europa zeker 75 netwerken van toezichthouders actief zijn. Nederland is opvallend vaak founding father bij dit soort samenwerkingsverbanden. Het grote aantal netwerken laat ook zien dat er een brede behoefte bestaat aan uitwisseling van kennis en aan gezamenlijk optreden bij handhaving. Maar we moeten niet vooral dingen brengen en het idee hebben dat we niets kunnen halen omdat we alles al weten. Nederlandse toezichthouders moeten ook in de spiegel durven kijken.”

Wie is Rob Velders?

Rob Velders is zelfstandig consultant op het gebied van toezicht en handhaving en redactielid van ToeZine. Eerder werkte hij onder meer als inspecteur, beleidsmedewerker en adviseur voor verschillende inspecties. In 2011 verscheen zijn boek ‘Inleiding in toezicht en handhaving’. Velders publiceert sinds 2007 een nieuwsbrief over actualiteiten in toezicht die wekelijks door bijna 5500 professionals gelezen wordt. Bij zijn LinkedIn-groep ‘Toezicht, opsporing en handhaving’ zijn ruim 7500 professionals in toezicht, opsporing en handhaving actief.