Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Maaltijdboxen en een kistje wijn: toezicht tot op de stoep

Maaltijdboxen en een kistje wijn: toezicht tot op de stoep

Van de Streekbox en De Krat tot HelloFresh en de Allerhande Box. De aan huis bezorgde kratten met ingrediënten en recepten voor een zelf te bereiden maaltijd zijn een trend en staan volop in de belangstelling. Ook bij de toezichthouder, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Hoe werkt het toezicht op de foodboxen?

“De meeste aanbieders van foodboxen bestaan al een tijdje, maar in 2015 maakte de branche een flinke opmars. De groeiende populariteit van online winkelen en de toenemende aandacht voor lokaal geproduceerd voedsel, vormen een perfect platform voor de maaltijdbox,” zegt Ghislaine Mittendorff. Als Coördinerend Specialistisch Inspecteur bij de NVWA is zij onder meer betrokken bij het toezicht op de voedselveiligheid van de maaltijdboxen.

Nieuw product, vertrouwde methode

De populariteit van de foodboxen is weliswaar nieuw, maar de trend levert het toezicht op de voedselveiligheid nauwelijks nieuwe uitdagingen op. Mittendorff: “De boxen zijn met name in de Noord-Europese landen populair, en voor zover ik dat kan overzien zijn ook daar nauwelijks nieuwe manieren van toezicht voor deze specifieke doelgroep. Er is eigenlijk ook weinig verschil met het toezicht op de voedselveiligheid in supermarkten en de overige schakels in de keten. Het enige dat de bedrijven achter de maaltijdboxen anders doen dan supermarkten is de portionering van lang houdbare producten – zoals groenten en fruit die je in de supermarkt zelf in een zakje kunt verpakken, doen zij nu voor je – en het transport.”

De aanbieders van maaltijdboxen zijn nieuwe spelers in het veld, maar de leveranciers van hun producten zijn doorgaans partijen die voor de NVWA bekend zijn. De toename van het aantal kleine bedrijfjes dat zich begeeft op de markt van maaltijdboxen is voor de toezichthouder dan ook geen probleem. “Er is altijd een golfbeweging in het aantal ondernemers waarop we moeten toezien. We zijn bij de uitvoering van ons toezicht dus sowieso genoodzaakt keuzes te maken op basis van risicoprofielen. Ook daarin verandert in essentie niets door de komst van de maaltijdboxen.”

Maaltijdboxen leveren lokaal geproduceerde ingrediënten die dus voornamelijk dichtbij de consument worden verpakt en afgeleverd. Door deze korte lijntjes is de wettelijk vereisten, die bijvoorbeeld bepalen dat levensmiddelen gedurende de hele keten (van transport tot opslag) voldoende gekoeld zijn, voor de foodboxen makkelijker te behappen dan voor (inter)nationale leveranciers, zegt Mittendorff. “Met kleine auto’s en korte transporttijden kunnen de maaltijdboxen relatief eenvoudig voldoen aan de vereiste voorschriften.” Het risico voor de voedselveiligheid ligt in het geval van de maaltijdboxen voor het grootste deel bij de leveranciers van de voedingsmiddelen en ingrediënten. “De belangrijkste eis aan de aanbieders van foodboxen is dus grofweg de gesloten koelketen bewaken bij de aanlevering van ingrediënten, tijdens het verdelen ervan over de boxen en tijdens transport van de boxen. Ook hygiëne bij de verdeling van de producten over de boxen is een noodzaak. Deze garanties beginnen bij goede afspraken met leveranciers over veilige producten waarop de juiste informatie voor de consument op de verpakking is vermeld.”

Verantwoordelijk tot aan de deur

Aanbieders van maaltijdboxen hebben in de praktijk daarom niet dagelijks met de NVWA te maken. Dat merkt ook Eefje Brugman, directeur van De Krat. “Toen het bedrijf net was gestart, bracht ik de kratten met mijn eigen auto rond. Qua koeling werd dat al snel een onhoudbare situatie, dus hebben we partners gezocht die professioneel leveren, herpakken en distribueren. Onze belangrijkste taak op het gebied van voedselveiligheid is het maken van goede afspraken met deze partijen. Zij moeten voldoen aan de wettelijke eisen. En dan is het natuurlijk fijn om te weten dat de NVWA scherp toeziet op de gang van zaken bij deze schakels in de keten.”

Dankzij kwaliteitskeurmerken zoals de internationale BRC-certificering is de naleving van voorschriften door leveranciers en distributeurs goed te controleren. Maar er is nauwelijks toezicht op de voedselveiligheid ná de thuisbezorging. Brugman: “Uiteraard voorzien we de ingrediënten van een houdbaarheidsdatum en heldere informatie over koeling, maar of onze klanten die adviezen opvolgen is natuurlijk lastig te controleren. Het is denkbaar dat we een krat bij een buurman afleveren die hem vervolgens ongekoeld in de gang laat staan. Om zulke situaties te voorkomen, proberen we klanten zo veel mogelijk het bezorgmoment te laten kiezen. Maar onze verantwoordelijkheid voor verse en veilige producten reikt officieel maar tot aan de voordeur.”

Toezicht op thuisbezorging van alcohol

Nu ook het thuis laten bezorgen van drank wint aan populariteit, hebben gemeenten – die verantwoordelijk zijn voor de handhaving van de Drank- en Horecawet – er een extra uitdaging bij. Want hoe handhaaf je de regels bij online aankopen van alcohol?

“Het lastige is dat handhaving van de Drank- en Horecawet in zekere zin een onnatuurlijke taak is voor gemeenten”, stelt Wim van Dalen, directeur van Stichting Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP. “Het is niet eenvoudig om scherp toe te zien op de plaatselijke supermarkt, de lokale horecaondernemer en de organisator van de jaarlijkse evenementen, als je tegelijkertijd een belang hebt bij een goede relatie met deze alcoholverstrekkers. De toename van mogelijkheden om alcohol online te bestellen, maken het probleem nog groter.”
Dat blijkt ook uit de lage nalevingspercentage onder online winkels. “Onderzoek toont aan dat grofweg 1 op de 5 horecaondernemingen zich houdt aan de wet als het gaat om verkoop van alcohol aan minderjarigen. Supermarkten doen het met een naleefpercentage van ruim 50% beter, hoewel dat percentage al ongeveer drie jaar hetzelfde is. Bij het online bestellen van drank is de situatie echt dramatisch: daar is het nalevingspercentage volgens ons onderzoek 0%.”
De oplossing? “Die is er helaas nog niet. Handhaving bij online aankopen van alcohol is lastig. De inzet van jonge testkopers als onderdeel van de handhavingsprocedure is eigenlijk het enige middel dat werkt, maar wordt nog op zeer beperkte schaal toegepast.” Zelfs verplichte betaling met een creditcard is volgens Van Dalen geen waterdicht systeem. “In sommige landen kun je daarom bijvoorbeeld wel online bestellen, maar moet je de bestelling vervolgens op een publieke locatie afhalen, zodat fysieke identificatie en handhaving beter mogelijk is. Maar daarmee offer je het gemak van thuisbezorging natuurlijk wel op.”