Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Gezond vertrouwen

Gezond vertrouwen

Is goed toezicht een kwestie van gezond wantrouwen of juist van vertrouwen? Columnist Frédérique Six glimlacht over de kreet gezond vertrouwen.

“Gezond vertrouwen”. De titel van het nieuwe meerjarenbeleidsplan van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) bracht een glimlach op mijn gezicht. Allereerst omdat het van moed getuigt om het begrip vertrouwen centraal te stellen in toezicht. Want de politieke wind laat vandaag de dag alleen maar stevig handhaven toe. Daarnaast omdat ik moest denken aan de vele gesprekken met inspecteurs die mij vertelden dat zij geleerd hadden dat goed toezicht vanuit “gezond wantrouwen” gebeurt.

De kabinetten Balkenende hadden het begrip vertrouwen hoog in het vaandel staan. Maar als het ging om toezicht dan bleek dat het begrip vooral werd gezien als: niks doen en bedrijven niet meer lastig vallen. Met als consequentie dat de Nota Vernieuwing Rijksdienst stelde: “het vertrouwensprincipe indachtig wordt dan ook een drastische reductie van het toezicht doorgevoerd”. Vanuit deze verkeerde interpretatie van het begrip is het begrijpelijk dat veel inspecteurs niet warmlopen voor vertrouwen.

Inmiddels is er nog maar weinig politiek enthousiasme om toezichthouders naleving te laten bevorderen door voorlichting, ondersteuning en vertrouwensbenaderingen. Ze mogen alleen nog handhaven en hard ingrijpen bij overtredingen. Dit is jammer, want onderzoek laat zien dat naleving beter bevorderd wordt door een goede variatie in interventies. Het doet mij daarom goed dat de IGZ vertrouwen een centrale plaats in haar toezichtbeleid geeft.

Met de titel “Gezond vertrouwen” geeft de IGZ natuurlijk een knipoog naar het domein van toezicht: de gezondheidszorg. Maar voor mij speelt er meer. Inspecteurs, controleurs en controllers die geleerd hebben om “gezond wantrouwen” als uitgangspunt te nemen, denken dat als alle ondertoezichtstaanden te vertrouwen zijn, zij zelf niet meer nodig zijn. Vertrouwen raakt dus aan de identiteit van hun vak.

Als je de overtuiging hebt dat vertrouwen neerkomt op niets doen richting ondertoezichtgestelden, dan is het voor toezichthouders een onmogelijke opgave. Dat soort vertrouwen is ook naïef en ongewenst. Maar in de kern draait vertrouwen natuurlijk om de verwachting die je hebt over het handelen van een ander. Vertrouwen vergt altijd een leap of faith die je alleen maar neemt als je de positieve verwachting hebt dat het wel goed afloopt.

In reactie op de onzekerheid die inherent is aan vertrouwen hoor je vaak termen zoals “verdiend vertrouwen” of “high trust high penalty”. Maar dit zijn eerder uitingen van wantrouwen dan van vertrouwen. Vooral de Engelse term lijkt een uitwijkmanoeuvre: mensen die ik aanspreek op gebruik van (high) trust vinden vertrouwen naar eigen zeggen makkelijker bespreekbaar vanuit een Engels woord. Dat is een zwaktebod. Wij moeten vertrouwen gewoon bespreekbaar maken – dialoog is altijd gezond. Dat is nóg een reden om te glimlachen bij “Gezond vertrouwen”.

Nieuwe columnist in 2016

In 2015 en 2016 verschenen op ToeZine.nl verschillende columns van Frédérique Six van de Vrije Universiteit Amsterdam. Vanuit haar wetenschappelijke onderzoek deelde Six in haar columns een prikkelende visie op actuele ontwikkelingen en kwesties in de toezichtpraktijk. Bijvoorbeeld over publieke belangen, keurmerken en vertrouwen.
Met het motto “vertrouwen is hard werken” vatte Koos Meijer eens een gesprek samen dat hij voerde met Frédérique Six. De aandacht voor het thema vertrouwen in toezicht is niet de enige overeenkomst tussen Meijer en Six. Beiden mogen zich nu namelijk ook columnist van ToeZine noemen. Van 2016 tot 2017 zullen de columns op ToeZine.nl afkomstig zijn van Koos Meijer, die vanuit KM Consult ondersteuning biedt aan omgevingsdiensten.

De redactie dankt Frédérique hartelijk voor het verzorgen van verschillende columns en verwelkomt Koos.