Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Criminoloog<br>Daan van Uhm: “Ecocide uitroepen tot internationale misdaad”

Criminoloog
Daan van Uhm: “Ecocide uitroepen tot internationale misdaad”

Niet alleen buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) staan onder druk, ook hun naamgenoten onder de slangen hebben het zwaar. De illegale handel in bedreigde diersoorten neemt namelijk toe. Criminoloog Daan van Uhm, die recent promoveerde op het onderwerp, geeft aan: “Op het gebied van handhaving speelt een heel scala aan issues.”

Wat is precies het probleem met illegale handel in dieren?

“De illegale handel in zeldzame dieren, zoals bijzondere reptielen, apen of vogels, – en in producten daarvan, zoals slangenleren tassen – groeit gestaag. Er gaat veel geld in om, vergelijkbaar met de handel in wapens of drugs. Europa speelt hierin een grotere rol dan we vroeger dachten. Criminele netwerken gebruiken Europese havens en vliegvelden als doorvoer naar bijvoorbeeld Azië. Maar ook de Europese markt in bedreigde dieren en de producten ervan is groter dan gedacht. Behalve het verlies van biodiversiteit heeft deze vorm van criminaliteit ook gevolgen voor de mens: denk maar aan de verspreiding van dierziekten, het verdwijnen van natuurlijke hulpbronnen voor inheemse bevolking, maar ook van componenten voor potentiele medicijnen.”

Waarom kunnen de handelaren hun gang gaan?

“Beschermde zeldzame dieren mogen vaak alleen verhandeld worden als ze gekweekt zijn. Maar door de vermenging van legale en illegale handel verbergen handelaren wilde dieren tussen de gekweekte exemplaren. Dat verschil is voor een toezichthouder lastig te zien en de technieken daarvoor staan nog in de kinderschoenen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het achterhalen van stoffen op de huid die kunnen bevestigen dat een dier uit het wild komt. In Nederland werken handhavers in dergelijke gevallen samen met het Nederlands Forensisch Instituut, die een gespecialiseerde afdeling heeft.

Daarnaast wordt veel gerommeld met het papierwerk. Soms hebben handelaren valse papieren, soms zijn papieren wel origineel, maar afgegeven door corrupte ambtenaren in herkomstlanden.

Op het gebied van handhaving is er dus een heel scala aan issues waarmee je moet dealen. Expertise is bijvoorbeeld nodig om het verschil tussen beschermde en niet-beschermde soorten te herkennen. Maar ook om te begrijpen hoe deze illegale handelsvorm zich manifesteert en hoe betrokkenen gebruik maken van lacunes in de wetgeving.”

Wat zou er in het toezicht moeten veranderen?

“In Nederland is het belangrijk dat de politie, de douane en de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) meer kennis en informatie gaan uitwisselen. Dat kan bijvoorbeeld door convenanten te tekenen, maar ook door intensiever te communiceren. Internationaal werken partijen ook niet altijd optimaal samen. Handhavers in Europa kunnen een inbeslagname bijvoorbeeld registreren in een Europese database: EU-TWIX. Het doel daarvan is om informatie over illegale handel te delen. Maar behalve dat niet iedereen daaraan meewerkt, verschilt de manier van registreren ook per land. Daardoor is het lastig voor handhavers om snel gegevens te analyseren. Daarnaast is in Nederland de controle gericht op import, terwijl we weten dat Nederland een doorvoerland is. We zouden veel meer op doorvoer moeten focussen.”

Is er ook nieuwe wetgeving nodig of ligt de uitdaging bij de handhaving?

“We hebben in de EU en in Nederland te maken met CITES-regels. CITES staat voor Convention on International Trade in Endangered Species of wild flora and fauna. CITES regelt de wereldwijde handel in ongeveer 5.000 beschermde diersoorten en 30.000 beschermde plantensoorten. Het probleem met CITES is dat dit handelsverdrag is bedoeld om de handel in beschermde diersoorten toe te staan, te reguleren. Die is niet primair bedoeld om de illegale handel te stoppen. Je kunt je afvragen of CITES wel effectief is om bedreigde diersoorten te beschermen. Zeker omdat de CITES-lijsten met soorten in een rap tempo groeien.”

Wat is er dan nodig om het probleem aan te pakken?

“Om te beginnen is het belangrijk dat deze vorm van criminaliteit prioriteit krijgt in Europa. Daarvoor is een cultuuromslag nodig. Dat proces is trouwens al begonnen. Lange tijd werden milieudelicten niet serieus genomen door de politiek en handhaving. Langzaam zie je meer besef van de destructieve schade die deze misdaden toebrengen en hoe belangrijk het is om diersoorten te beschermen. De VN heeft deze vorm van criminaliteit inmiddels als een ‘serious crime’ gekwalificeerd. Toch krijgt het nog relatief weinig aandacht vergeleken met andere serieuze vormen van criminaliteit. De massale beschadiging en vernietiging van ecosystemen, ecocide genoemd, zou eigenlijk uitgeroepen moeten worden tot een internationale misdaad om het tij te keren.”

Wie is Daan van Uhm?

Dr. Daan van Uhm (1983) promoveerde in 2016 aan de Universiteit Utrecht op het proefschrift 'Uncovering the illegal wildlife trade: inside the world of poachers, smugglers and traders’. Eerder deed hij onderzoek naar onder meer de handel in illegaal hout uit Azië en de hondenhandel in Europa. Van Uhm werkt momenteel als universitair docent aan het Willem Pompe Instituut voor Strafrecht en Criminologie, waar hij ook criminologie studeerde.