Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Docent Politieacademie Ron Berkhout: “Het palet van handhaving is veel meer dan een bonnenboekje”

Docent Politieacademie Ron Berkhout: “Het palet van handhaving is veel meer dan een bonnenboekje”

Na 45 jaar trouwe politiedienst gaat Ron Berkhout met pensioen. Als lector aan de Politieacademie was hij een warm pleitbezorger van ‘duurzame handhaving’. “Ik heb geprobeerd tegen heel wat heilige huisjes te schoppen.”

Hoe is de visie van de politie op handhaving in de afgelopen decennia veranderd?

“De manier waarop de politie gedrag van burgers wil beïnvloeden is vrijwel hetzelfde gebleven. In het algemeen vinden wij als samenleving dat daar waar mensen over de schreef gaan, zij toch vooral gestraft moeten worden om ze te leren hoe het beter moet. Dat was in mijn begintijd als politieman zo en ik zie het nog steeds. Het is een tamelijk hardnekkige gedachte: als je maar hard genoeg slaat, wordt het vanzelf beter. In de afgelopen 45 jaar is vanuit de wetenschap wel gebleken dat een bredere, gerichte en wat mildere aanpak beter kan werken. Bijvoorbeeld door eerst een waarschuwing te geven voordat het bonnenboekje wordt getrokken. Maar daarin hebben we als politie maar betrekkelijk weinig stappen gemaakt.”

Hoe staat het thema gedragsbeïnvloeding op de agenda van het politiewerk en -onderwijs?

“Ik heb tijdens mijn loopbaan in de verkeershandhaving geprobeerd op dit gebied tegen heel wat heilige huisjes te schoppen. Dit begon voor mij in 1994, toen de beleidsintensivering van kracht werd. De toenmalige minister van Justitie had geld nodig om huizen van bewaring te bouwen, en er is toen besloten dat de politie door middel van elektronische handhaving zoveel mogelijk snelheids- en roodlichtbekeuringen moest geven. Aan de politieregio’s werden bonnenquota opgelegd, en de regio’s die voldeden aan de norm ontvingen hiervoor financiële compensatie. Dat was het moment waarop ik dacht: nu gaat het de verkeerde kant op.”
Handhavers zouden een breder palet van gedragsmaatregelen tot hun beschikking moeten hebben.
“Inmiddels werken de verkeershandhavingsteams niet meer met quota, maar de beleidsintensivering van vroeger laat nog steeds de sporen na. Los van de vraag hoe handig en verstandig het is om een politieorganisatie te sturen met financiële middelen, ligt hier ook een morele vraag. Vinden wij dat mensen die de wet overtreden altijd en overal vanuit strakke regels bestraft moeten worden om ze uiteindelijk in het gareel te krijgen? Blijven we overtreders boetes opleggen terwijl we weten dat het eigenlijk niet werkt? Want blijven straffen helpt niet naar mijn idee – en de wetenschap bevestigt dat.”
“In de klas heb ik dit onderwerp vanaf het begin van de beleidsintensivering steeds aan de orde gesteld. Er zijn pittige discussies over gevoerd binnen de Politieacademie. Op het moment dat in 2004 het lectoraat Verkeer & Milieu ontstond, hebben we meer in zijn algemeenheid de vraag gesteld: waardoor laten mensen zich eigenlijk beïnvloeden? Wat is nu het nut van straffen? En wat is de werking in termen van duurzaamheid? In die periode heb ik het begrip duurzame handhaving geïntroduceerd. Dat is een manier van handhaven die niet alleen maar kijkt naar het gedrag van een overtreder op het moment dat de politie er is en op de plek waar de politie is. Een gedachtegoed dat overigens tot mijn spijt niet echt tot zijn recht is gekomen bij de politie.”

Wat staat er op het wensenlijstje voor de toekomst?

“Ik hoop dat in de toekomst de focus minder op boetes komt te liggen. Bij overtredingen in het verkeer heb je meestal niet te maken met zware criminelen, maar met mensen zoals jij en ik. Handhavers zouden een breder palet van gedragsmaatregelen tot hun beschikking moeten hebben. Ik heb het dan over het complimenteren en belonen van goed gedrag. Maar ook over het geven van waarschuwingen op zo’n manier dat bij een tweede overtreding de eerste waarschuwing nog even teruggehaald wordt. Dat is heel makkelijk te doen door de waarschuwingen elektronisch vast te leggen. Dan geef je mensen ruimte om een keer de fout in te gaan, maar kun je wel in de gaten houden of iemand vaker dezelfde overtreding begaat.”
“Om dit te kunnen bereiken, is een minder repressieve sfeer nodig. Dat betekent een overheid die er wat meer van overtuigd raakt dat alleen maar straffen niet helpt en dat andere manieren van gedragsbeïnvloeding nodig zijn.”
Ik hoop dat er op een meer visionaire manier wordt gekeken naar het belonen en stimuleren van goed gedrag.
“Toch is het mijn wens dat handhavers zich gaan realiseren dat het palet van handhaving veel breder is dan het bonnenboekje en veel meer de mogelijkheden biedt om het gedrag van mensen te beïnvloeden. Bijvoorbeeld met een goed gesprek, een motivatie, een beloning of goede argumentatie. Ik ben ervan overtuigd dat straffen nodig is en nodig blijft. Maar de zachte kant mag wat mij betreft meer worden ontwikkeld. Nu hebben we het hooguit over een Bob-sleutelhanger, maar ik hoop dat er ook op een meer visionaire manier wordt gekeken naar het belonen en stimuleren van goed gedrag.”

Wie is Ron Berkhout?

Vanuit het lectoraat Verkeer & Milieu aan de Politieacademie besteedde Ron Berkhout (62) van 2004 tot 2009 bijzondere aandacht aan verbanden tussen handhaving en gedragsverandering. Berkhout, die in 2016 met pensioen gaat, werkte 45 jaar de bij de politie. Aanvankelijk als verkeerssurveillant, later als docent en programmamanager.