Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Er waait een frisse wind door toezichtland

Er waait een frisse wind door toezichtland

Wat hebben de Inspectie Leefomgeving en Transport, Vide en Omgevingsdienst NL met elkaar gemeen? Er zijn de laatste tijd nieuwe topbestuurders en directeuren aangetreden. Vindt er een aardverschuiving plaats in de wereld van handhaving, toezicht en inspectie? De nieuwe gezichten van de Onderwijsinspectie en Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant geven hun visie.

In 2015 en 2016 staan de personele ontwikkelingen bij toezichthouders en inspecties wisselingen bepaald niet stil. Zo werd Reinier van Zutphen de nieuwe Nationale Ombudsman. Beroepsvereniging Vide kreeg met Peter van der Knaap een nieuwe voorman. Jan van den Bos ging aan de slag als inspecteur-generaal bij de Inspectie Leefomgeving en Transport en Marc Kuipers bij de Inspectie SZW, Omgevingsdienst NL kreeg er met Gerard Bouman, directeur van de Omgevingsdienst Regio Nijmegen, een nieuw bestuurslid bij. En bij de Autoriteit Persoonsgegevens staat binnenkort de opvolger van voorzitter Jacob Kohnstamm aan het roer.
Wat betekenen de wisselingen van de wacht voor het toezicht in Nederland? De nieuwe bestuurders van de Onderwijsinspectie en Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant doen hun verhaal.

Marloes Tolsma

Leiden de nieuwe handen aan het roer tot een ingrijpende koerswijziging?

“Vanaf begin 2013 heb ik samen met de vorige directeur een compleet nieuwe organisatie uit de grond gestampt”, zegt Marloes Tolsma, sinds januari directeur van de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant. “We zijn nu een volwaardige gesprekspartner voor onze omgeving. Het fundament staat, nu is het tijd om accenten te leggen. Dat betekent geen compleet nieuwe koers; ik ben tenslotte al een paar jaar bij de organisatie betrokken. Maar ik heb natuurlijk wel mijn speerpunten.”
Ook Monique Vogelzang, die sinds maart 2015 inspecteur-generaal is bij de Onderwijsinspectie, is bescheiden over haar rol. “Natuurlijk neem je in een nieuwe functie jezelf mee; iedereen heeft een eigen aanpak. Ik kies ervoor om te kijken wat de sterke punten zijn van de organisatie, daarop voort te bouwen en waar nodig te verbeteren. Ik wil een heldere koers varen, maar die bepaal ik natuurlijk wel samen met de organisatie. Een aardverschuiving is dat niet – ik verleg de accenten.”
“Je moet als toezichthouder veranderen. Anders wordt je werkwijze sleets.”
Net als Tolsma was ook Vogelzang al bij de organisatie betrokken voordat ze aan de top terechtkwam. Toch brengt ze een frisse blik mee. “Ik ben in 2013 bij de Onderwijsinspectie komen werken als hoofdinspecteur. Daarvoor werkte ik bij het ministerie en in het onderwijs, dus ik kende de toezichtwereld nog niet van binnenuit. Daardoor kijk je op een andere manier naar de organisatie. Ik vind het bijvoorbeeld belangrijk dat toezichthoudende organisaties nadenken over hun rol en hoe ze zich verhouden tot de sector en de politiek. Gelukkig gebeurt dat steeds meer en zie ik de organisatie professioneler worden. De beroepsgroep wordt volwassener. Het vraagt van ons wel alertheid en een open mind om het debat aan te gaan met stakeholders en politici. Daarin moeten we nog stappen zetten.”

Wie is Marloes Tolsma?

Marloes Tolsma is sinds januari directeur van de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant. Daarnaast werd ze in april bestuurslid van Omgevingsdienst NL, de vereniging die zich inzet om samenwerking tussen de 29 regionale Omgevingsdiensten te versterken. In januari 2013 trad Tolsma in dienst als adjunct-directeur van de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant. Daarvoor werkte ze bij onder meer de gemeenten Rotterdam en Schiedam, Algemene Rekenkamer en Universiteit Utrecht.

Brengt de komst van nieuwe bestuurders nieuwe organisatie-ontwikkelingen op gang?

Hoe geven de nieuwe bestuurders een impuls aan de vernieuwing binnen hun organisaties? Vogelzang: “We zijn op twee terreinen bezig met vernieuwing: we verbeteren het onderwijstoezicht zelf én ons toezichtkader, dat uitlegt hoe wij scholen en onderwijsinstellingen beoordelen. We willen bijvoorbeeld meer signaleren en agenderen. Intern betekent dat een plattere organisatie, waarbij we de verantwoordelijkheden lager op de werkvloer leggen. Ook gaan we meer samenwerken over sectoren heen; die waren aparte eilandjes met elk een eigen directeur. Ik geef de voorkeur aan sector-overstijgend werken.”
Ook bij de omgevingsdiensten staat de organisatieontwikkeling niet stil, vertelt Tolsma. “Om onze ambitie als informatieknooppunt in de regio waar te maken, moet de kwaliteit van de bedrijfsvoering wel optimaal zijn. We hebben al grote stappen gezet, maar dat kan nog beter. Ik denk dan aan processen, informatiebeheer, ICT-systemen en de stap naar informatiegestuurde handhaving. De digitale toegang moet optimaal zijn, zodat we informatie kunnen delen en snel schakelen. Die opdracht heb ik mezelf gegeven. Alleen dan kun je laten zien dat je écht meerwaarde hebt ten opzichte van de vroegere situatie, waarin elke gemeente voor zich bezig was met controleprogramma’s en handhavingsbeleid.”

Monique Vogelzang

Ook voor de Onderwijsinspectie zijn de contacten met de buitenwereld belangrijker dan ooit, vindt Vogelzang. “Ik vind het belangrijk om naar buiten te treden en beter zichtbaar te maken wat we als organisatie doen. We hebben zoveel professionaliteit in huis, dat mag je best laten zien. Inspecteurs gaan nu bijvoorbeeld bloggen over hun werk. En we zetten Twitter in om deel te nemen aan het maatschappelijk debat. Kijk ook naar ‘De Staat van het Onderwijs’; dat is niet meer alleen een jaarlijks verslag, we organiseren sinds vorig jaar ook een congres.”
“Niet alleen treden we meer naar buiten, ik haal de buitenwereld ook naar binnen. Ik laat meer in de keuken kijken. Nieuwsuur heeft bijvoorbeeld twee dagen meegelopen met een inspecteur. Daarmee loop je een afbreukrisico, maar dat is het waard. We hebben laten zien wat we doen, de maatschappij verwacht dat van ons. En zo ontwikkelen we de organisatie en onszelf. Het onderwijs verandert, dan moet je als toezichthouder ook veranderen. Anders wordt je werkwijze sleets.”

Wie is Monique Vogelzang?

Monique Vogelzang is in maart 2015 benoemd als inspecteur-generaal bij de Onderwijsinspectie. Ze werkte sinds oktober 2013 bij de Onderwijsinspectie als hoofdinspecteur voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs. Eerder was ze werkzaam bij onder andere het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de gemeente Rotterdam.

Zetten de nieuwe bestuurders nieuwe thema’s op de toezichtagenda?

Tolsma ziet ‘verbinding’ als een kernthema voor de komende periode. “Ik verwacht van onze medewerkers dat zij een antenne ontwikkelen waardoor ze beter aanvoelen waar de spanningen zitten; tussen gemeenten en bedrijven, maar ook tussen overheden onderling. Als je dat vroeg signaleert en ervoor zorgt dat iedereen met elkaar om tafel gaat, kun je echt als één overheid opereren. Daar stuur ik op.”
Het onderwerp verbinding staat ook in de externe activiteiten van de Omgevingsdienst op de agenda, benadrukt Tolsma. “We gaan nóg meer met gemeenten en de provincie in gesprek over wat we voor hen kunnen betekenen. Wij bevinden ons op een knooppunt van informatie, zij kunnen daarvoor nog vaker bij ons aankloppen. Dat is soms lastig, want voor veel gemeenten voelt dat als verlies van autonomie. Mijn taak is om die verbinding te maken en vertrouwen te wekken, zodat de bestuurders in onze regio gaan ervaren dat wij daadwerkelijk het verschil maken.”