Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
“Koudwatervrees over het gebruik van nudging is verdwenen”

“Koudwatervrees over het gebruik van nudging is verdwenen”

Gezond eten, veilig uitgaan, verkeersregels naleven, de belasting­aangifte netjes invullen. Nudges bieden kansen om gedrag subtiel te sturen. Ook in de wereld van toezicht, handhaving en inspectie staat nudging in de belangstelling. Hoogleraar Denise de Ridder vertelt over de nieuwste kennisinzichten.

‘Rode lopers en spiegels maken centrum Hilversum veiliger’. Dat kopte een regionale krant eerder dit jaar. Het artikel ging over het onderzoek dat hoogleraar Denise de Ridder en haar collega’s Laurens van Gestel en Floor Kroese van de Universiteit Utrecht uitvoerden. "Het onderzoek geeft aan dat je met simpele en vrolijke investeringen in het uitgaansgebied grote veranderingen teweeg kunt brengen”, zei burgemeester Pieter Broertjes in reactie op de onderzoeksresultaten.
Het onderzoek in het uitgaansgebied van Hilversum is gebaseerd op de toepassing van nudges; subtiele aanpassingen in de omgeving die het gedrag van mensen een duwtje in een bepaalde richting geven. Nudges maken gebruik van psychologische inzichten over menselijk gedrag en spelen in op de automatische, onbewuste manier waarop we keuzes maken.
Denise de Ridder: “We plaatsten een rode loper met spiegels erop bij de toegang tot het uitgaansgebied. Vanuit de gedachte dat door zo’n vrolijke route sociaal en veilig gedrag kan worden gestimuleerd. Uit het onderzoek in Hilversum blijkt dat de nudges de subjectieve veiligheid vergroten – en dat het uitgaanspubliek er positief tegenover staat. We waren blij verrast dat een betrekkelijk kleine ingreep toch al zo’n sterk effect sorteerde.”

Nudging is hot. Welke kansen bieden nudges voor inspectie, handhaving en toezicht?

“Als het gaat om ordehandhaving in de openbare ruimte is er tot nu toe veel geïnvesteerd in voorlichting over wat wel en niet mag. We hebben lang gedacht dat als je de regels maar goed uitlegt, mensen ze uiteindelijk wel gaan naleven. Maar zelfs als mensen wel willen, kunnen ze het niet altijd; en mensen doen ook niet altijd wat ze in theorie best zouden willen. Met het oog op preventie zouden kleine ingrepen in de omgeving het gedrag op een prettige manier kunnen sturen richting regelnaleving.
“We hebben lang gedacht dat als je de regels maar goed uitlegt, mensen ze uiteindelijk wel gaan naleven.”
De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) signaleerde al in 2014 dat er in beleidskringen veel belangstelling is voor nudges. Dat is niet voor niets. Nudging is een interessant fenomeen, omdat je met subtiele omgevingsveranderingen gedrag kunt beïnvloeden.
Maar nudging is geen panacee. Ik denk dat een bepaalde categorie regel­overtredingen zich niet leent voor een aanpak vanuit het principe van nudging. Denk aan automobilisten die te hard rijden, omdat ze niet goed opletten. Dan helpen fysieke maatregelen zoals drempels beter dan nudges zoals matrixborden die de snelheid aangeven. Ook mensen die willens en wetens de regels overtreden, kunnen waarschijnlijk niet door nudging op het rechte pad worden gebracht. Voor ernstige delicten en bij onver­beterlijke regelovertreders moeten we gewoon voor handhaving kiezen.”

Zijn er al handreikingen en best practices die de inzet van nudging voor regelnaleving ondersteunen?

“Engeland kent de Behavioural Insight Teams (BITs), die publieke dienst­verlening efficiënter proberen te maken door gedrags­weten­schappelijke kennis toe te passen. Een dergelijk landelijk opererend team is van essentieel belang om met nudging aan de slag te gaan. Alleen op die manier kan kennis over wat werkt worden gebundeld en uitgewisseld. Je kunt niet verwachten dat elke gemeente iemand beschikbaar heeft om een complexe methode als nudging in te zetten.
“Een landelijk opererend BIT is van essentieel belang om met nudging aan de slag te gaan.”
In Nederland is inmiddels een Behavioural Insights Network actief, waarbij alle ministeries zijn aangesloten. Het ministerie van Algemene Zaken heeft bovendien een eigen BIT. Maar bij veel lokale overheden wordt het wiel steeds opnieuw uitgevonden. Het is hoog tijd dat nudging het hobby­stadium ontstijgt. We moeten kennis over de toepassing van het gedachten­goed in verschillende sectoren – van voeding en gezondheid tot de belastingen – bundelen en uitbouwen. Dat is niet alleen een rol van de wetenschap; onderzoekers zijn niet in te huren als een soort nudge-designbureau. We kijken wel naar wat werkt en geven op basis daarvan algemene adviezen. Bijvoorbeeld over de mechanismen die ten grondslag liggen aan nudges, over de condities waaronder nudges werken en over de manieren waarop de ontwikkeling van nudges kan worden gestimuleerd.
Gelukkig is de koudwatervrees over het gebruik van nudging in Nederland langzamerhand verdwenen. En neemt het enthousiasme over de kansen toe. We erkennen steeds meer dat gedragsverandering niet alleen een kwestie is van overtuigen, maar ook van het inzetten van subtiele cues (aansporingen) die mensen helpen om betere keuzes te maken.”

Wie is Denise de Ridder?

Denise de Ridder (1959) is hoogleraar psychologie aan de Universiteit Utrecht. Ze werkt sinds 1991 aan deze universiteit, waar ze ook studeerde en promoveerde. Ze is oprichter van het Self Regulation Laboratorium. Dit onderzoeks- en opleidingslaboratorium van de Universiteit Utrecht onderzoekt verschillende aspecten van zelfcontrole en zelfregulering.