Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
De katvanger in beeld

De katvanger in beeld

De manieren waarop criminelen hun illegale activiteiten uit het zicht van autoriteiten houden, zijn divers. In de hennepteelt gebruiken zij zogenaamde katvangers als dekmantel.
CCV-adviseur Iris Versprille onderzocht: wie zijn die katvangers en met welke maatregelen kunnen zij worden gestopt?

Katvangers komen voor bij diverse vormen van georganiseerde criminaliteit, zoals mensenhandel, witwaspraktijken, identiteitsfraude, faillissementsfraude en illegale hennepteelt. Zij stellen zichzelf beschikbaar als eigenaar of registratiehouder van een voertuig, bedrijf, bankrekening of ander goed. Veelal tegen betaling of in ruil voor drugs. Door de katvanger blijft de werkelijke eigenaar of houder buiten het zicht van de autoriteiten. Hierdoor kunnen criminelen bijvoorbeeld ongezien illegale goederen vervoeren, geld doorsluizen of hennepplantages opzetten.
Op het moment dat ze gepakt worden, draaien ze voor de gevolgen op
Katvangers kunnen zich doelbewust aanbieden, maar worden ook weleens voor de gek gehouden bij het rekruteren. Ze hebben daardoor niet altijd weet van de illegale praktijken die op hun naam verricht worden en zijn dus ook niet op de hoogte van de eventuele gevolgen. Ongewild helpen ze dan mee aan iets wat niet mag en worden daarmee uiteindelijk ook slachtoffer. Want op het moment dat ze gepakt worden, draaien de katvangers wel voor de gevolgen op.

Van woning tot bankrekening

Voor haar afstudeeronderzoek voor de master Criminologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam sprak Versprille met achttien professionals van organisaties die betrokken zijn bij de aanpak van hennepteelt (zoals politie, woningcorporaties en netbeheerders) om te achterhalen wie die katvangers precies zijn. Daaruit kwamen vijf typen katvangers naar voren:

  • Het eerste en meest voorkomende type is de persoon die zijn woning of ruimte ter beschikking stelt voor de teelt van hennep.

  • Het tweede type treedt enkel op papier op als huurder of hypotheek­eigenaar en is dus niet fysiek aanwezig op de plek waar hennep gekweekt wordt.

  • Het derde type sluit een energiecontract af om de kwekerij te voorzien van licht en warmte. Dit kan hij doen om zelf hennep te kweken, maar hij kan zijn identiteit hiervoor ook als het ware verkopen aan criminelen.

  • Type vier doet zich voor als growshop-eigenaar, maar dit komt door een verandering in de wet haast niet meer voor.

  • Het laatste type katvanger stelt zijn bankrekening ter beschikking. De bankrekening wordt vervolgens gebruikt om geld dat verdiend is met de hennepteelt wit te wassen of door te sluizen naar een andere rekening. Deze persoon kan zowel optreden in de hennepteelt als bij andere criminele activiteiten.

Miljoenenvilla’s

Volgens de professionals zijn katvangers vrijwel altijd mannen in de leeftijdscategorie van 30 tot 50 jaar. Het zijn vaak personen uit het lagere segment van de samenleving, die kampen met financiële problemen. Het gaat om een kwetsbare doelgroep met verslavingsproblematiek en soms ook een licht verstandelijke beperking. Toch is daar geen vinger op te leggen. Versprille: “Netbeheerders zien ook mensen die niet zo zeer aan de onderkant van de samenleving leven, maar die een goede baan en een aardig salaris hebben. Zij gaan echter toch in zee met criminelen om niet één keer, maar drie keer paar jaar naar de Cariben te kunnen.” Bewoners van miljoenenvilla’s, directeuren, bejaarden, jongeren, en werknemers met een flink salaris; de respondenten komen katvangers uit alle lagen van de samenleving tegen.
“Als je het geld weghaalt, hebben we ook geen katvangers.”
Zolang de hennepwereld veel geld genereert, blijven er katvangers actief. Omdat geld het belangrijkste motief is, stelt de politie voor om meer in te zetten op het afpakken van crimineel vermogen. “Wanneer criminelen hun vermogen kwijtraken, pak je de organisatie. Als je geld weghaalt, hebben ze een probleem en ook geen katvangers. Die gaat namelijk niet voor Jan Doedel zitten. Daar moet wel wat tegenover staan. Maar als dat geld er niet is, dan doen ze dat niet.”, aldus een coördinator van het hennepteam. Om te voorkomen dat katvangers in herhaling vallen, is het volgens de respondenten nodig dat er goede 'nazorg' komt. Onder begeleiding kunnen voormalig katvangers hun leven weer op de rit krijgen.

Signaleren

Een andere maatregel is voorlichting. Katvangers zijn klant bij banken, hypotheekverstrekkers, verhuurmakelaars, woningcorporaties en energie­leveranciers. Maar ook bij instanties die in contact staan met kwetsbare doelgroepen, zoals het UWV, de reclassering, de schuld­hulp­verlening en de gemeente komen ze langs. Licht alle partijen voor die in aanraking kunnen komen met deze doelgroep, zodat ze de signalen kunnen opvangen en vroegtijdig in kunnen grijpen om katvanger-constructies te voorkomen.

Registratie in bedrijfssystemen

Ook bedrijven kunnen iets doen tegen katvangers. Als katvangers geregistreerd staan in bedrijfssystemen, kunnen zij gescreend worden. Bijvoorbeeld bij de aanvraag van een energiecontract. Een energie­leverancier kan een potentiële katvanger dan weigeren. Het zou wenselijk zijn als deze informatie ook door de verschillende bedrijven gedeeld wordt. Vanwege privacywetgeving en vanuit concurrentieoogpunt is dat echter niet altijd gewenst. Gelukkig zijn veel partijen zoals hypotheekvertrekkers, netbeheerders en energiemaatschappijen met elkaar in gesprek om dit te kunnen realiseren.