Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Samen optrekken tegen fraude

Het plein in Den Haag. Op de achtergrond de ministeries van OCW en VWS. Alle ministeries gaan onderzoeken welke bijdrage zij kunnen leveren in de rijksbrede aanpak van fraude. Foto: Inge van Mill

Samen optrekken tegen fraude

Gaten dichten in de regelgeving is een speerpunt in de kabinetsbrede fraude-aanpak. Maar vooral is er behoefte aan samenwerking. Paul van Voorst en Vincent Leenders zijn het daar snel over eens. De één is programmaleider Aanpak Fraude van het ministerie van Veiligheid en Justitie, de ander landelijk officier fraudebestrijding bij het OM.

‘We moeten laten zien dat wie fraudeert,
hiervan de gevolgen ondervindt’

Paul van Voorst, ministerie van Veiligheid en Justitie

Kabinetsbrede aanpak Opstelten

Bedrijven die elkaar valse facturen sturen en BTW terugvragen die nooit is afgedragen. Zorgaanbieders die meer behandelingen claimen dan er zijn uitgevoerd. Fraude is er in soorten en maten. Of het nu instellingen, burgers of bedrijven zijn die zich er schuldig aan maken, of het nu verticale, horizontale of diagonale fraude betreft; effectieve bestrijding vraagt om daadkracht. Daar is voor nodig dat overheidsdiensten goed met elkaar samenwerken. Minister Opstelten van (Veiligheid en Justitie) presenteerde vlak voor Kerst een kabinetsbrede fraude-aanpak waarin samenwerking centraal staat. Dat deed hij in een brief aan de Tweede Kamer van 20 december 2013. Over het doel van de aanpak kan Paul van Voorst kort zijn. “We moeten laten zien dat wie fraudeert, hiervan de gevolgen ondervindt”, aldus de programmaleider Aanpak Fraude.

Eén aanpak, twee sporen

Het ministerie van Veiligheid en Justitie vervult een coördinerende rol in de kabinetsbrede aanpak van fraude. Programmaleider Van Voorst legt uit hoe dit vorm moet krijgen. “Alle ministeries gaan in de eerste plaats kijken waar de zwakke plekken zitten in het beleid en wat er mogelijk is om die te dichten.” Daarnaast ligt de nadruk op meer en beter samenwerken. “Met name de informatie-uitwisseling tussen de verschillende overheden op rijks, regionaal en gemeentelijk niveau kan beter. We moeten het echt zoeken in slimmer samenwerken, door elkaar op te zoeken en procedures te vereenvoudigen.” Het is volgens Van Voorst niet de bedoeling om één centrale databank te maken. “Het gaat erom samen alerter te worden op signalen van fraude en te weten met wie je die signalen moet delen. Focus op vroegtijdige signalering en selectie aan de poort. Dat is het moment om de ‘kraan dicht te draaien’. En we zetten fors in op het terugvorderen van geld.”

Ondermijnende criminaliteit krijgt voorrang

Namens het Functioneel Parket van het OM coördineert Vincent Leenders de fraudebestrijding. “We leggen ons als Functioneel Parket toe op de bestrijding van complexe fraude, milieucriminaliteit en complexe ontnemingszaken in heel het land. Specifiek richten we ons op zogeheten ondermijnende vormen van fraude. Het gaat om acties die je in eerste instantie misschien niet opmerkt, maar die door misbruik te maken van maatschappelijke instanties als het ware onder de oppervlakte voortwoekeren en daarmee ons stelsel kunnen ondergraven.” Witwaspraktijken, fraude bij semi-publieke instellingen, maar ook zogeheten BTW-carrousels zijn er voorbeelden van. Leenders: “De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht voor de financiële kant van criminaliteit. De voorpagina’s gaan niet alleen meer over ‘bloed en poeder’, denk aan de publiciteit rondom de LIBOR-fraude waarvoor de Rabobank een boete kreeg opgelegd.”

Strafrecht slim en gericht inzetten

Om succes te hebben met fraudebestrijding hecht de landelijk coördinator van het Functioneel Parket aan een realistische benadering. “Wij zijn als strafrechtelijke organisatie relatief log, traag en duur. Daarom proberen we slimme keuzes te maken bij de inzet van het Openbaar Ministerie. Opsporingsdiensten, toezichthouders en OM moeten elkaar aanvullen. Strafrechtelijke vervolging is geen doel op zich, maar moet bijdragen aan het effectief aanpakken van een maatschappelijk probleem.” Een voorbeeld is de aanpak van een zwartgeld-stroom bij een supermarktketen. “Dit succes was te danken aan een hechte samenwerking met de toezichthouders van de Belastingdienst en de NVWA. Daarbij hebben we ook private partijen als het accountantsbureau en de brancheorganisatie in het onderzoek betrokken, zodat zij ook zien wat er in hun branche speelt. Samen bereiken we meer dan met de inzet van strafrecht alleen.”

Optrekken als één overheid

“Ieder in onze eigen rol moeten we alerter worden op signalen en informatie die voor andere instanties van belang kan zijn. Optrekken als één overheid lukt pas als je een gemeenschappelijk doel hebt”, benadrukt programmaleider Van Voorst. “Dit vraagt een verandering in de cultuur: het betekent ten diepste dat je de doelstellingen van je eigen instelling ondergeschikt moet willen maken aan de gezamenlijke doelstelling. Met deze kabinetsbrede aanpak, hopen we daar een begin mee te maken.” Wat Leenders namens het OM nog wil meegeven aan toezichthouders en handhavers bij gemeenten en andere organisaties: wees nieuwsgierig en hou je ogen open. “Je hoeft niet altijd een duimendik dossier aan te leggen. Een telefoontje naar mede-toezichthouders of het OM kan al voldoende zijn om een begin te maken met het aanpakken van een misstand.”
‘Toezichthouders en handhavers,
hou je ogen open!’

Vincent Leenders, Landelijk Coördinator Fraudebestrijding