Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
De wisselwerking tussen recht en vertrouwen

De wisselwerking tussen recht en vertrouwen

Vertrouwen krijg je door het te geven. Dat stelt Nationale ombudsman Reinier van Zutphen in het voorwoord van een nieuwe publicatie over de wisselwerking tussen handhaving, toezicht en vertrouwen. Hanna Tolsma, die de bundel met haar collega Paulien de Winter van de Rijksuniversiteit Groningen samenstelde, vertelt over het samenspel tussen regelgeving, handhaving en het wederzijdse vertrouwen tussen overheid en burgers.

Welke invloed hebben toezicht en handhaving op het vertrouwen van burgers en organisaties in het rechtssysteem? En welke rol speelt vertrouwen bij het bevorderen van de regelnaleving? Het zijn de kernvragen in de bundel die universitair docent bestuursrecht Hanna Tolsma en promovenda Paulien de Winter van de Rijksuniversiteit Groningen samenstelden vanuit het onderzoeksprogramma ‘Public trust and public law’. Het boek brengt onderzoeken over onderwerpen zoals de aanpak van uitkeringsfraude en de bestrijding van drugscriminaliteit samen. Maar ook de informele afhandeling van bezwaren, het politiebevel in het kader van het handhaven van de openbare orde en de privatisering van bouwtoezicht komen aan bod. Centraal staan steeds de interacties en vertrouwensrelaties tussen wetgever, toezichthouder, handhaver en burger en de impact daarvan op het vertrouwen van burgers en organisaties in wet- en regelgeving.

DE WISSELWERKING TUSSEN RECHT EN VERTROUWEN BIJ TOEZICHT EN HANDHAVING
Uitgave: Uitgeverij Boom juridisch

Waarom een publicatie over de wisselwerking tussen recht en vertrouwen?

“Toezicht en handhaving zijn kerntaken van de overheid. Vertrouwen speelt hierbij een essentiële rol. Want het overheidsoptreden bij toezicht en handhaving kan het vertrouwen van burgers in wetten en regels bevorderen, maar ook ondermijnen. Voor burgers is het bijvoorbeeld belangrijk dat overtredingen aan het licht komen en dat er zo nodig sancties opgelegd worden. Tegelijkertijd moeten burgers en ondernemers erop kunnen vertrouwen dat de normen waaraan ze zich moeten houden een zinnig doel dienen.
“Het overheidsoptreden bij toezicht en handhaving kan het vertrouwen van burgers in wetten en regels bevorderen.”

Wat zijn de belangrijkste punten uit het boek?

“De rode draad in het boek is dat er een complexe wisselwerking is tussen recht en vertrouwen aan de ene kant en toezicht en handhaving aan de andere kant. De bundel belicht verschillende kanten van recht en vertrouwen bij toezicht en handhaving. Er zijn bestuurskundige, sociologische én juridische bijdragen en ook nog eens op heel verschillende thema’s.”

Wat kunnen toezichthouders met de onderzoeksresultaten?

“Heel interessant is bijvoorbeeld het onderzoek over hoe er in de praktijk gewerkt wordt met de Fraudewet. Omdat dit een heel strenge wet is met een strikt handhavingsregime, lijkt de Fraudewet gebaseerd op een wantrouwen van de overheid tegenover burgers. Maar uit het onderzoek van Paulien de Winter dat in ons boek staat, blijkt dat het ook binnen het strikte juridische kader best mogelijk is om wat soepeler met de regels om te gaan. Er is nog steeds sprake van vertrouwen van ambtenaren in uitkeringsgerechtigden. En ambtenaren zijn ondanks de Fraudewet nog steeds in staat om hun handelswijze af te stemmen op de specifieke omstandigheden van de uitkeringsgerechtigde.”
“Er gaat veel lost in translation in de communicatie tussen burgers en overheid.”
“Het boek bevat ook praktische tips voor de manier waarop bestuursorganen en belanghebbenden beter met elkaar kunnen communiceren. Het zijn vuistregels die burgers kunnen helpen als ze moeite hebben met de communicatie van een bestuursorgaan. Denk aan: neem telefoongesprekken op als bewijs. En: vertrouw er niet blindelings op dat de overheid een overtreding gedoogt. Daarnaast geeft Leo Damen, hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen en auteur van een van de bijdragen in de bundel, handreikingen waarmee bestuursorganen kunnen voorkomen dat situaties met burgers escaleren. Bijvoorbeeld door de besluitvorming en contacten met burgers niet onnodig in juridische termen te zien. Er gaat volgens hem veel lost in translation in de communicatie tussen burgers en overheid.”