Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Fraudebestrijding prioriteit voor kabinet

Fraudebestrijding prioriteit voor kabinet

Voor fraude met uitkeringen en sociale voorzieningen ligt er een aanpak op maat klaar. Minister Asscher kondigde in het najaar 2013 vier prioriteiten aan: opsporing, strikte handhaving, preventie en fraudebewustzijn. Wat kunnen de betrokken organisaties verwachten? En waar liggen in de praktijk kansen en knelpunten?

Maatregelen tegen misbruik van sociale voorzieningen

Minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid formuleerde in een brief van 4 oktober onder meer de volgende maatregelen:
  • 260 fte extra voor fraudebestrijding bij UWV, SVB en Inspectie SZW.
  • De Inspectie SZW zet in 2014 extra capaciteit in voor de aanpak van grootschalige georganiseerde uitkeringsfraudes.
  • Bredere inzet van risicoprofielen bij fraudebestrijding door onder andere het SVB – in het nieuwe Multiregelingensysteem (MRS) en het UWV (bij e-dienstverlening).
  • Verbeterde nationale samenwerking, bijvoorbeeld in de Interventieteams waarin Belastingdienst, Inspectie SZW, UWV, VNG, Divosa, SVB, politie en Openbaar Ministerie samen optrekken om belasting- en premiefraude, uitkeringsfraude en illegale tewerkstelling aan te pakken.
  • Uitvoering van het actieplan Bestrijden van schijnconstructies (met o.a. sociale partners, Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU), Kamer van Koophandel, Openbaar Ministerie, IND en Regionale Centra Fraudebestrijding, UWV en Inspectie SZW).
  • Verbeteren van de internationale samenwerking bij fraudebestrijding.

Oorzaken van fraude met uitkeringen

Een punt waar gemeenten mee worstelen zijn de verplichte boetes die de Fraudewet voorschrijft bij het schenden van de inlichtingenplicht. “In de media komen meestal grote fraudezaken in beeld waarbij mensen zichzelf bewust verrijken door een onterecht beroep op uitkeringen. In werkelijkheid is de groep notoire fraudeurs maar heel klein”, vertelt Peter Haas. Haas is procesmanager Handhaving bij Divosa, de vereniging van managers sociale diensten. “De meeste fraudegevallen ontstaan doordat mensen de regelgeving niet goed begrijpen. Of ze staan onvoldoende stil bij hun plichten en bij de gevolgen van het niet nakomen ervan.”

Spagaat tussen doelmatigheid en rechtmatigheid

Wie fraudeert met zijn uitkering moet het onterecht ontvangen geld natuurlijk terugbetalen. Als de klant zich niet heeft gehouden aan de inlichtingenplicht, komt daar sinds de invoering van de Fraudewet de verplichte bestuurlijke boete van 100% bij. “Dit kan tot schrijnende gevallen leiden, die haaks kunnen staan op de zorgplicht van gemeenten. De boete is wel rechtmatig, maar bij iemand die op de bijstand is aangewezen, heeft het in de praktijk weinig zin om het geld geheel terug te vorderen. Als gemeente komt je dan in een spagaat tussen doelmatigheid en rechtmatigheid”, benadrukt Haas.

Voorwaardelijke dienstverlening als oplossing

Divosa ziet ‘voorwaardelijke dienstverlening’ als een belangrijk deel van de oplossing om fraude tegen te gaan. Haas legt uit: “Handhaving moet integraal onderdeel zijn van de diensten die je als overheid levert aan de burger. De boodschap is: wij helpen je, maar daar staat ook iets tegenover en wij controleren of je je daaraan houdt. En zo niet, dan heeft dat vervelende gevolgen.” Bij die voorwaardelijke dienstverlening gaat het om balans tussen doelmatigheid en rechtmatigheid. “De nadruk moet niet zozeer liggen op instrumenten om fraude te bestrijden – want die zijn er genoeg. Besteed de energie vooral aan de kwaliteit van de uitvoering én effectieve sturing door het management. En leg bij handhaving meer de nadruk op preventie dan op repressie”, bepleit Haas.

Structurele aanpak leidt onder de werkdruk

Een ander knelpunt dat Haas aansnijdt is dat gemeenten kampen met een gebrek aan capaciteit om uitkeringsgerechtigden daadwerkelijk te controleren. “Gemeenten concentreren zich noodgedwongen op de mensen die op korte termijn een goede kans op werk hebben. Gevolg is wel dat het ‘zittend bestand’ groter wordt en de tijd om die klanten systematisch onder de loep te nemen praktisch ontbreekt. De kans dat men bij die groep fraude kan ontdekken of voorkomen, wordt daardoor steeds kleiner. Op termijn gaat dat je organisatie op kosten jagen”, beschrijft Haas. “Om effectief te kunnen handhaven is een sleutelrol weggelegd voor de klantmanagers bij gemeenten. Vandaar dat we samen met gemeenten stevig inzetten op de verdere verbetering van het vakmanschap van klantmanagers, waarbij we expliciet aandacht geven aan handhaving.”

Extra fte’s moeten zichzelf terugverdienen

Het komende jaar investeert het kabinet in 260 extra fte om fraudebestrijding bij het UWV, de Inspectie SZW en de SVB te versterken. Dit roept de vraag op waarom niet ook de gemeenten extra capaciteit krijgen. Peter Haas: “Je moet bedenken dat die extra capaciteit een resultaatverplichting met zich meebrengt van 189 miljoen voor de schatkist. Op dit moment onderzoekt Divosa samen met de VNG en de kenniscentra voor handhaving, de RCF’s, of zo’n business case ook voor gemeenten kan betekenen dat een dergelijke investering in handhaving zichzelf terugverdient.”