Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Internet of Things: kansen, gevaren en toezicht

Agrarisch ondernemer test weerstation en bodemsensoren met 5G-verbinding. Het concept wordt ook wel de ‘smart potato’ genoemd, omdat vooral de akkers met pootaardappelen hiermee worden gemonitord. Bron: Economic Board Groningen.

Internet of Things: kansen, gevaren en toezicht

“Het Internet of Things groeit razendsnel”, zegt Robert Lambregts, coördinerend adviseur van de afdeling Toezichtbeleid en Sancties bij Agentschap Telecom. Maar wat ís het Internet of Things (IoT)? Hoe beïnvloedt het de samenleving? En wat betekent IoT voor Agentschap Telecom? “De impact is moeilijk te voorspellen, maar zou gigantisch kunnen zijn.”

Een fietsslot dat je een seintje geeft als je rijwiel gestolen wordt. Een wasmachine die alleen werkt als de windmolens draaien. De zelfrijdende auto. Lambregts: “Het zijn maar enkele voorbeelden van de meer dan negen miljard IoT-apparaten die de wereld op dit moment al telt. Een aantal dat elke dag toeneemt.”

De definitie

Wat kenmerkt al die IoT-apparaten? “Definities genoeg”, zegt de coördinerend adviseur. “Maar er valt zelden chocola van te maken en bij sommige definities haak je halverwege al af.” Lambregts houdt het liever eenvoudig. “Net als de bedenker van de term IoT, Kevin Ashton. Die noemde het Internet of Things in 1999 simpelweg ‘een systeem waarin het internet verbonden is aan de fysieke wereld via overal aanwezige sensoren.’”

De essentie

“Sensoren zijn inderdaad essentieel voor het IoT”, zegt Lambregts. “Sommige kunnen over honderden meters draadloos signalen versturen. En ze zijn superklein. Alleen al in een mobieltje zitten er zó vijfentwintig.” Plaats genoeg sensoren in of rond een object, en je kunt er een ‘digital twin’ van maken’, zegt de adviseur. “Je hebt dan een virtuele kopie van een fysieke werkelijkheid; een digitale kloon. Plaats bijvoorbeeld sensoren rondom het hart van een patiënt en je kunt een digital twin van dat hart op je scherm toveren – te bewaken in de cloud. Dat verkleint de noodzaak van kijkoperaties en fysieke check-ups.”

'Smart potato'

Op dezelfde manier kun je digital twins maken van onder andere fabrieken, energiecentrales en (spoor)wegen. “Of van landbouwgrond. Je kunt als boer bijvoorbeeld om de zoveel meter een apparaatje met sensoren tussen je geplante aardappels stoppen. Met die nepaardappels maak je een digital twin van je akker en zie je op je scherm waar kunstmest en water nodig zijn.”

De kansen

“Sensoren in apparaten, een goed ontwikkeld internet en de juiste software om digital twins te maken: die combinatie biedt veel voordelen. Maar er is een extra ingrediënt dat het concept IoT écht tot een gamechanger maakt: Artificial Intelligence.” In plaats van dat mensen zélf de digital twin analyseren, geven zij Artificial Intelligence (AI) daartoe de opdracht. Hierdoor zijn er vaak geen specialisten meer nodig om een ingreep te kiezen of in gang te zetten, stelt Labregts. “Artificial Intelligence ziet aan de digital twin wanneer er iets misgaat in de werkelijkheid en onderneemt actie. Zijn er hartritmestoornissen bij de patiënt? Dan belt AI een ambulance. Is de grond te droog? Dan zet AI de sproeier aan.”
“Digitale middelen kunnen op eigen houtje ingrijpen, zonder tussenkomst van mensen.”
Kortom: digitale middelen kunnen op eigen houtje ingrijpen in de fysieke wereld, zonder tussenkomst van mensen. En AI verbetert zelf zijn methodes. Steeds vaker overtreft het de prestaties van menselijke specialisten. “AI kan bijvoorbeeld betrouwbaarder een hartritmestoornis waarnemen dan een ervaren cardioloog.”
Veel sectoren – van energie en industrie tot zorg en landbouw – kunnen door AI effectiever en goedkoper worden, stelt Lambregts. En ook het verkeer kan er baat bij hebben. Er zijn tests met voertuigen die dankzij sensoren en AI precies de juiste snelheid en onderlinge afstand aanhouden. Zo kunnen files en CO2-uitstoot tot een minimum beperkt blijven en worden er nieuwe vormen van transport mogelijk.”

De vraagstukken

De opkomst van het IoT gaat gepaard met politieke en filosofische vragen, aldus Lambregts. “Hoeveel toegang mag de overheid hebben tot informatie die IoT-apparaten verzamelen? Mag zij de digital twin van een akker vorderen om na te gaan of de boer illegaal mest heeft uitgereden? Van wie ís een digital twin eigenlijk? Dit soort kwesties zijn belangrijk. Wat voor samenleving willen we? Wat willen we voorkomen? En hoe doen we dat?”
Agentschap Telecom concentreert zich doorgaans op concretere thema’s. “Wij staan voor de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van ICT- en telecommunicatienetwerken in Nederland. Als IoT-apparaten voldoende beveiligd zijn, hebben hackers geen vrij spel om gevoelige gegevens te stelen of apparatuur te saboteren. Digitale beveiliging beschermt onze zorg, energievoorziening, voedselproductie en verkeersstromen. Hoe meer IoT-apparaten we centraal stellen in cruciale domeinen, hoe belangrijker het is dat onze samenleving betrouwbare ICT- en telecommunicatienetwerken heeft.”

Het toezicht

Agentschap Telecom pleit voor minimumeisen en standaarden voor de beveiliging van IoT-apparatuur. Voor een industrie die alleen nog maar goed beveiligde IoT-apparaten mag ontwikkelen. En voor verdergaande Europese regels om onveilige apparatuur van de markt te weren. Voor dit alles doet het agentschap ook voorstellen. Lambregts: “Zolang er onvoldoende internationale wetten en regels zijn, kunnen we de veiligheid van gegevens niet optimaal handhaven. Gelukkig begrijpen de Nederlandse regering en de EU dit en willen zij de regelgeving aanpassen.”
“Je moet de experts niet klakkeloos geloven, maar zelf proberen te snappen wat er gebeurt.”
Ondertussen roept de organisatie producenten op om uitsluitend veilige apparatuur op de markt te brengen. Ze vraagt telecomaanbieders om onveilige apparatuur te detecteren. En via audits test ze de betrouwbaarheid van digitale infrastructuur. “Deze betrouwbaarheid, zo van belang voor de maatschappij, hangt niet alleen samen met hackgevoeligheid”, zegt Lambregts. “Het vereist ook dat signalen van sensoren aankomen, zonder te veel vertraging en of storing. Wij houden toezicht op certificaten die dit garanderen. Ook kijken we of er genoeg frequentieruimte is voor draadloze IoT-toepassingen om hun signalen over te brengen.”

De toekomst

De EU wil dat heel Europa vanaf september 2019 een betrouwbare, veilige en gebruiksvriendelijke digitale infrastructuur heeft. Daarom startte het Agentschap Telecom drie jaar geleden een afdeling die toezicht houdt op elektronische identiteiten en andere ‘vertrouwensdiensten’. “Wij houden niet alleen toezicht, maar geven ook advies en doen onderzoek. Bijvoorbeeld naar het IoT van de toekomst. Zo zijn we in Groningen medeoprichter van het consortium ‘5G Groningen’, dat het concept test van 5G-netwerktechnologie. We kijken onder meer welke IoT-toepassingen met 5G mogelijk zijn in de landbouw, zoals die sensoren tussen de aardappelen.”
Naar verwachting zijn er in 2025 ruim 55 miljard IoT-apparaten. “Misschien zullen ze ons leven gigantisch veranderen. Maar of dat inderdaad zal gebeuren en hoe onze maatschappij er over acht jaar uitziet, daar valt nu nog moeilijk iets over te zeggen. Experts die de toekomst voorspellen, hebben het in de geschiedenis vaak mis gehad. Je moet hen niet klakkeloos geloven, maar zelf proberen te snappen wat er gebeurt. Als Agentschap Telecom zitten we daarom liever boven op de ontwikkeling van de digitale infrastructuur, werken we daaraan mee en stellen we waar nodig betere regels voor. Zo maken we Nederland digitaal veilig.”