Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Schoner water door advies in plaats van boetes

Start project 'Schoon Erf, Schoon Water'. Bron: www.schoonerfschoonwater.frl

Schoner water door advies in plaats van boetes

Wetterskip Fryslân telt duizenden melkveehouders. Een erf van zo’n melkveehouder kan een verontreinigingsbron van bodem- en oppervlaktewater zijn. Bijvoorbeeld wanneer er door mest stoffen als fosfaat en stikstof in het water terechtkomen. Met het project ‘Schoon Erf, Schoon Water’ hoopt Wetterskip Fryslân die verontreiniging terug te dringen.

Op een boerenerf is de afvoer van regenwater vaak goed geregeld. Het water dat niet in de bodem verdwijnt, vindt zijn weg naar een van de omringende wateren. Een mooi systeem, maar als er op het erf nog mest of resten van schadelijke stoffen liggen, verdwijnen die met de regen in de bodem of het oppervlaktewater. Wetterskip Fryslân controleert daarom of erven goed opgeruimd zijn. Simpelweg handhaven en bekeuren bleek echter niet het gewenste effect te hebben. De waterkwaliteit verbeterde onvoldoende, waardoor het halen van de Europese richtlijnen uit de Kaderrichtlijn Water in gevaar kwam. In het jaar 2027 moeten alle doelen uit deze richtlijn zijn bereikt. Daarom gooide het waterschap het over een andere boeg. Handhaven en bekeuren maakte plaats voor advies en subsidiering.
“Maar liefst 1.700 boeren gaven gehoor aan de oproep. Dat is meer dan de helft van het totale aantal melkveehouders in de provincie.”

Samen tegen vervuiling

“’Schoon Erf, Schoon Water’ is een samenwerkingsverband tussen de overheid en belangenorganisaties”, vertelt Jasper de Rijke, clustermanager handhaving bij Wetterskip Fryslân. “De provincie, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond, de Agrarische Jongeren Friesland, LTO Noord en Wetterskip Fryslân werken samen aan verbetering van de waterkwaliteit in het gebied. Dat doen ze door melkveehouders te adviseren over maatregelen die zij kunnen nemen op hun erf om te voorkomen dat er erfafspoeling plaatsvindt en stoffen dus in de natuur terechtkomen. Bovendien krijgen de melkboeren een stimuleringsbijdrage om de maatregelen daadwerkelijk uit te voeren.”

De aanpak

Tot oktober 2017 konden melkveehouders zich aanmelden voor ‘Schoon Erf, Schoon Water’. Maar liefst 1.700 boeren gaven gehoor aan die oproep. Dat is meer dan de helft van het totale aantal melkveehouders in de provincie. Iedere boer die meedoet, krijgt eerst een uitleg over het probleem. Dat gebeurt in een startbijeenkomst, waaraan telkens twintig boeren deelnemen. Waar zitten de gevaren en wat zijn mogelijke oplossingen? Vervolgens krijgt iedere boer bezoek van twee adviseurs met wie hij de mogelijkheden voor het erf doorspreekt.
“Door de boeren bewust te maken van het probleem, hopen we dat ze intrinsiek gemotiveerd raken om maatregelen te nemen op hun erf.”
“Dat kunnen eenvoudige maatregelen zijn, zoals het regelmatig vegen van het erf”, legt De Rijke uit. “Maar de adviseurs kunnen de boer ook aanraden een silo volledig om te bouwen, zodat er geen kans meer is dat er vervuilende stoffen uit de silo lekken en op het erf terechtkomen. Ieder terrein is anders en de ene boer heeft zijn zaakjes beter op orde dan de andere. We bezoeken daarom alle melkveehouders, zodat iedereen een advies op maat krijgt. Of ze er daadwerkelijk iets mee doen, is aan hen. Ze doen vrijwillig mee. Volgen ze het advies niet op, dan volgt er geen boete. Áls een boete namelijk al werkt, is dat vaak van korte duur. Door de boeren bewust te maken van het probleem, hopen we dat ze intrinsiek gemotiveerd raken om blijvende maatregelen te nemen op hun erf. Dat is een oplossing voor de lange termijn.”

Blijven aanjagen

De stimuleringsbijdrage die de boeren ontvangen voor deelname aan het project dient als extra steuntje in de rug om met de adviezen aan de slag te gaan. Dat bedrag is voor iedere boer even hoog, of hij nu veel of weinig aan zijn erf moet verspijkeren. “Anders werd het te complex”, vertelt De Rijke. “Natuurlijk hoopten we dat vooral melkveehouders zich aanmeldden bij wie het erf nog flink wat aandacht nodig heeft, maar dat is natuurlijk niet bij allemaal het geval. Toch valt aan vrijwel ieder erf nog wel wat te verbeteren.”
“Aan vrijwel ieder erf valt nog wel wat te verbeteren.”
Elke deelnemer moet na verloop van tijd doorgeven wat hij met de afgegeven adviezen heeft gedaan. Steekproefsgewijs gaat het waterschap na of de afgesproken maatregelen ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd, door nogmaals langs te gaan bij de melkveehouder. Is dat niet het geval, dan proberen de adviseurs te stimuleren om alsnog iets met hun adviezen te doen. Uitgangspunt is dat Wetterskip Fryslân bij deelnemers aan ‘Schoon Erf Schoon Water’ tijdens de gehele looptijd van het project niet handhaaft.

Hoopgevende eerste indruk

1.700 melkveehouders zo’n lang traject laten doorlopen is een behoorlijke klus. ‘Schoon Erf, Schoon Water’ begon in oktober 2017 en loopt door tot eind 2020. De Rijke denkt dat nu ongeveer tweederde van de deelnemers bezocht is. Omdat nog maar weinig boeren al in de eindfase van het project zijn, is het lastig om al resultaten te bespreken. “Dat zoveel melkveehouders meedoen, is sowieso heel mooi, maar dat zegt niet alles”, vindt De Rijke. “Toch is onze eerste indruk van de melkveehouders die al in de eindfase van het project zitten goed. Hun erven zijn beter opgeruimd en het merendeel van de boeren heeft iets met de adviezen gedaan. Hierdoor zijn er minder lozingen.”
“Hun erven zijn beter opgeruimd en een hoop boeren hebben iets met de adviezen gedaan.”
Die prille resultaten hebben al tot vervolgplannen geleid. Het waterschap wil ook een andere vervuilende sector op deze manier aanpakken. De Rijke: “Via erven van akkerbouwers worden eveneens vervuilende stoffen op het oppervlaktewater geloosd. En ook hier denken we dat intrinsieke motivatie beter werkt dan boetes uitdelen. Daarom bereiden we samen met LTO Noord en een adviesbureau ook voor akkerbouwers een vergelijkbaar project voor. Onze verwachting is dat we daar in 2020 een begin mee maken.”

Nét buiten de prijzen

‘Schoon Erf, Schoon Water’ was een van de vijf genomineerden bij de verkiezingen Handhaving en Toezicht van afgelopen november. Het project moest uiteindelijk zowel de jury- als publieksprijs laten aan ‘Toegang tot het sociaal domein’. De verkiezingen zijn een initiatief van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, de Inspectieraad en beroepsvereniging VIDE. Met de verkiezingen stimuleren zij de innovatie van het toezichts- en handhavingsvak door een succesvol project in het zonnetje te zetten.