Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Positief frame zorgt voor betere regelnaleving

Positief frame zorgt voor betere regelnaleving

Met een programma van gedragsexperimenten wil het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) de naleving van wet- en regelgeving bevorderen. Ze doet dat in samenwerking met diverse (overheids)organisaties. Zo onderzocht de Sociale Verzekeringsbank (SVB) hoe ze alleenstaande AOW’ers kan stimuleren om een veranderde woonsituatie te melden. “Het positieve frame werkt veruit het best.”

Samenwonende AOW’ers ontvangen een lager pensioen dan een alleenstaande. Iemand die gaat samenwonen, moet dat dus meteen doorgeven aan de SVB. ‘Als u een verandering in uw woonsituatie op tijd aan ons doorgeeft, ontvangt u altijd het juiste AOW-bedrag.’ Eén groep alleenstaande pensioengerechtigden ontving van de SVB een brief met deze – positieve – boodschap. Een andere groep kreeg juist een waarschuwing: het niet tijdig doorgeven van de nieuwe woonsituatie kan leiden tot terugbetaling van teveel betaald pensioen en een boete. Een derde groep ontving een neutrale brief en tot slot was er nog een controlegroep die helemaal geen brief kreeg.

Amra Bešić

“We zien gedragsonderzoek als aanvulling op ons bestaande beleid. Daarom proberen we op zoveel mogelijk van onze beleidsterreinen te experimenteren.”
Het experiment van de SVB is een van de nu vijftien gedragsprojecten binnen het programma Handhaving en gedragsbeïnvloeding van het ministerie van SZW. “Doel van het programma is om de naleving te bevorderen van wet- en regelgeving op alle terreinen van het ministerie”, vertelt programmacoördinator Amra Bešić. “We zien gedragsonderzoek als aanvulling op ons bestaande beleid. Daarom proberen we op zoveel mogelijk van onze beleidsterreinen te experimenteren. Organisaties kunnen ons benaderen om hierin met ons samen te werken. Met elkaar zetten we het onderzoek op, bepalen we de kaders en bespreken we de resultaten.”

Substantiële verschillen

Terug naar het gedragsexperiment met de AOW’ers. De 100.000 pensioengerechtigden die – onbewust – meededen aan deze proef, kregen in principe allemaal dezelfde boodschap: check je situatie, zoek informatie op over de regels en neem contact op met de SVB als je situatie inderdaad veranderd is. Bij elke brief zat dezelfde informatiefolder die ook verwijst naar de SVB-website met informatie over de gevolgen van een gezamenlijke huishouding. Toch reageerden de groepen heel verschillend op de oproep.
“Het positieve frame geeft mensen blijkbaar een geruststellend idee en biedt een intrinsieke motivatie om een eventuele wijziging in de woonsituatie door te geven.”
“Het positieve frame werkte veruit het best”, aldus Bešić. “Uit die groep kwamen significant meer spontane meldingen van samenwonen dan uit de andere groepen. In de periode waarin dit experiment liep, kregen we in totaal dertig meldingen. Uit de negatieve en neutrale groep elk zeven en uit de controlegroep drie. De overige dertien kwamen allemaal uit de groep AOW’ers die een positieve brief kreeg. Voor deze steekproef is dat een substantieel resultaat. Het positieve frame geeft mensen blijkbaar een geruststellend idee en biedt een intrinsieke motivatie om een eventuele wijziging in de woonsituatie door te geven. Ook als dit betekent dat ze een lager pensioen krijgen.” Deze uitkomst gebruikt de SVB als basis om verder onderzoek te doen. Als dit de respons is per brief, hoe vaak moet zij bijvoorbeeld een herinneringsbrief sturen om een zo groot mogelijk effect te bereiken?
“Je kunt het experiment makkelijker in de praktijk brengen als het een succes blijkt.”

Op zoek naar partners

Binnen het programma Handhaving en gedragsbeïnvloeding is nog ruimte voor enkele nieuwe onderzoeken. Geïnteresseerde beleidsmakers, toezichthouders en handhavers kunnen zich hiervoor aanmelden, om net als de SVB samen te werken met het ministerie. Bešić hoopt vooral op een samenwerking met gemeenten om gedragsinzichten in te zetten bij de uitvoering van de Participatiewet. “Want we zijn allemaal op zoek naar een goede manier om de naleving van wet- en regelgeving te bevorderen. Dit programma kan daaraan bijdragen. Het voordeel van de onderzoeken binnen Handhaving en gedragsbeïnvloeding is dat we binnen wettelijke kaders blijven. Daarbinnen zijn de politiek-juridische dilemma’s minder groot dan wanneer je daarbuiten treedt. Bovendien kun je het experiment daardoor makkelijker in de praktijk brengen als het een succes blijkt.”