Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Naleving bevorderen? Doorbreek de mooipraterij

Financiële informatie heeft slechts beperkt effect op de consument

Naleving bevorderen? Doorbreek de mooipraterij

Onder beleidsmakers is groeiend draagvlak voor een andere dan strikt rationele benadering van ‘naleving’. Wat dat waard is? Dat moet gedragswetenschapper Henriëtte Prast nog zien. “Laten we in Nederland eerst afrekenen met alle mooipraterij over integriteit.”

Prast, tegenwoordig hoogleraar Persoonlijke financiële planning aan de universiteit Tilburg, ziet het als “een enorme erkenning van de gedragswetenschappen dat het vakgebied niet meer als ‘franje’ apart wordt gezet”. Met de publicatie De menselijke beslisser; over de psychologie van keuze en gedrag leverde ze daar een belangrijke bijdrage aan. Nu, vijf jaar later, ziet ze dat dit gedachtegoed – hoewel met vertraging – dan toch vruchten afwerpt.

Meer kennis, betere besluiten?

Prast: “Tijdens de interdepartementale kenniskamer nam ik als panellid deel aan de discussie. Daar hebben alle aanwezige SG’s en DG’s toegezegd er werk van te maken om inzichten vanuit gedragswetenschappen bij beleid te betrekken: systematisch en consequent.” Ze wil de rijksoverheid tijd gunnen om dit voornemen inhoud te geven. Maar, liever vroeg dan laat: “Veel te lang al domineert in het beleid de aanname ‘Geef mensen meer kennis en er komen betere besluiten uit’. Dit komt door een rotsvast geloof in het rationele model.”
‘Dominantie van het rationele model levert oplossingen op die niet aan de naleving bijdragen’

Henriëtte Prast, hoogleraar aan de universiteit Tilburg

Transparantie in neonletters

Wat is eigenlijk het probleem van die rationele benadering? “Het levert oplossingen op die niet of nauwelijks aan de naleving bijdragen”, stelt Prast onomwonden. “Ook de fictie dat informatieverstrekking een wondermiddel is komt daar vandaan. Studies naar financiële informatie of gezondheidseducatie bijvoorbeeld concluderen keer op keer dat ‘meer informatie geven’ hoegenaamd niet werkt, en anders alleen bij hoger opgeleiden. Bijvoorbeeld: je kunt accountants allemaal op cursus sturen waarin ze leren ethische dilemma’s af te wegen. Maar in de praktijk is er altijd een reden te bedenken om je niet aan die regel te hoeven houden. Dat cognitieve spoor loopt dus dood als je ernaar streeft dat regels beter worden nageleefd.”

Klimaat in Nederland

Waar de hoogleraar verder op wijst: “Dat ook in ons land mensen onethische keuzes kunnen maken, dat zien we liever niet. Ja, in Italië gebeurt dat misschien, maar niet in Nederland”, typeert ze het probleem. “Transparantie staat als het ware in neonletters op onze gevel. Maar kijk eens hoe vreselijk zwaar de klokkenluiders het hier hebben. Door gedragsonderzoek weten we steeds meer over de vraag waarom mensen zich wel of niet aan de regels houden. Een Harvard-professor als Max Bazerman is hier druk mee bezig. Laten we ook die inzichten benutten om integriteit echt verder te brengen, in plaats van er vooral mooie woorden aan te wijden.”

Congres Handhaving en gedrag – De aansluiting

Het interdepartementale onderzoeksprogramma Handhaving en gedrag organiseert op 27 november a.s. het congres ‘De aansluiting – Dagretour Handhaving en gedrag’. Met presentaties van onderzoeken die vanuit het onderzoeksprogramma zijn geïnitieerd, met workshops gericht op toepassing van onderzoek in beleid en in de praktijk, en met pitches van mogelijke nieuwe onderzoeken op het terrein van Handhaving en Gedrag.

Meer informatie op www.congresdeaansluiting.nl