Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Pakkans in groente, fruit en bloemen

Pakkans in groente, fruit en bloemen

Systeemtoezicht, handhavingsstijlen, communicatie over nalevingsniveaus voor gedragsbeïnvloeding. Het zijn onderwerpen die sinds 2006 aan bod komen binnen het interdepartementale onderzoeksprogramma Handhaving en Gedrag. Nieuw is een onderzoek over naleving van belastingregels door Nederlandse groente-, fruit- en bloementelers. Peter Mascini, Jelle Jaspers en Judith van Erp laten zien wat telers motiveert om belastingregels na te leven, en wat daarbij het effect is van onbestrafte overtredingen in de sector.

REACTIES OP ONBESTRAFTE OVERTREDINGEN.
De rol van motieven en identificatie bij de omgang met onbestrafte belastingovertredingen in de tuin- en akkerbouw
Uitgave: Boom Lemma Uitgevers

Wat zijn de opvallendste uitkomsten van het onderzoek?

“De telers in ons onderzoek zijn niet zozeer normatief als wel instrumenteel gemotiveerd: ze handelen nauwelijks uit plichtsbesef, en hebben primair het bedrijfsbelang voor ogen. Maar dat betekent niet dat ze sneller geneigd zijn om regels te overtreden. Voor de meeste ondernemers is het bedrijf iets dat ze voor lange termijn hebben en daarom kijken ze goed naar het gedrag dat het meeste oplevert – en dat is meestal niet een overtreding begaan. Telers werken in een dynamische branche met veel onzekerheid over prijzen en opbrengsten. Ze zijn voortdurend bezig om een bepaalde mate van zekerheid te creëren, zowel qua techniek als qua bedrijfsvoering. Ze proberen niet zozeer het onderste uit de kan te halen door de grenzen van de wet op te zoeken, maar willen weten waar ze in de nabije toekomst financieel aan toe zijn. En naleving van de spelregels van het horizontaal toezicht helpt daarbij.

Wordt de pakkans als hoog ervaren, dan heeft dit blijkbaar een dempend effect op belastingfraude. Betekent dit ook dat er dan minder toezicht nodig is?

“Voor toezichthouders is het belangrijk om de perceptie van de pakkans te beïnvloeden. De telers die hebben meegedaan aan onze studie ervaren de pakkans bij belastingovertredingen als hoog. Het gaat namelijk om ondernemers met een langetermijnvisie. Het is voor hun bedrijfsvoering rampzalig om een boete van de Belastingdienst te krijgen.
De ervaren pakkans hangt natuurlijk samen met de werkelijk uitgevoerde controles en inspecties. Maar vooral de slimme communicatie daarover heeft impact. In essentie gaat het erom dat af en toe een boef wordt gevangen en dat daarover duidelijk wordt bericht. Diverse geïnterviewden konden ons voorbeelden geven van collega’s die boetes hebben gekregen.
Daarnaast blijkt in de Nederlandse tuin- en akkerbouwsector de rol van financieel dienstverleners essentieel. Zij controleren of de aangifte in overeenstemming is met de belastingregels, en nemen daarmee de Belastingdienst werk uit handen. Dat kan betekenen dat de Belastingdienst er goed aan doet om toezichtactiviteiten meer te richten op de kennis en handelwijzen van financiële dienstverleners.”

Wat zijn de belangrijkste lessen uit deze publicatie voor andere toezichthouders?

“Elke toezichthouder kan iets leren van de manier waarop we in dit onderzoek hebben gekeken naar het sociaaleconomische veld rond ondernemers die te maken hebben met zelfregulering. Voor toezichthouders is het relevant om zich af te vragen: wie houden er nog meer toezicht in deze bedrijfstak? In de tuin- en akkerbouw kan een overtreding van de belastingregels bijvoorbeeld betekenen dat banken geen leningen meer verschaffen. Ook relevant is in welke financiële situatie ondernemers zitten, en welke gevolgen een overtreding kan hebben voor de betrokkenen. Bij grote financiële problemen kan een bedrijf misschien niet alle investeringen doen om regels naar behoren na te leven. En in de tuin- en akkerbouw kan een grote onverwachte uitgaaf, zoals een naheffing, een bedrijf in economisch zwaar weer brengen. Dat schrikbeeld vormt een belangrijke motivatie tot naleving.
In het verleden is vaak gekeken naar de rol van plichtsbesef in regelnaleving. Er wordt dan gesproken over social licence, zoals de druk vanuit omwonenden en belangengroepen. Maar in ons onderzoek blijkt de invloed van formele partijen en instituties veel belangrijker. De toezichtsector doet er goed aan de economische omstandigheden waaronder bedrijven opereren, in het toezicht mee te nemen.”