Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
De Staat van ... in vijf lessen

200 jaar de Staat van het onderwijs
Foto: Richard Brocken / Hollandse Hoogte

De Staat van ... in vijf lessen

Steeds meer inspecties publiceren 'De Staat van …' Een papieren exercitie of een belangrijk instrument? Inge de Wolf van de Onderwijsinspectie vertelt wat werkt. Met vijf lessen voor een sterk staaltje trendmonitoring.

De Staat van het bestuur, de Sociale staat van Nederland, de Staat van de Veiligheid, de Atlas voor gemeenten. Er zijn steeds meer rapporten over de ontwikkelingen en prestaties van kernsectoren van onze samenleving. Een positieve trend, vindt Inge de Wolf. Ze is coördinerend Inspecteur Stelseltoezicht en Onderwijsverslag bij de Onderwijsinspectie. Daarnaast is ze sinds 2014 bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Maastricht. “Rapporteren over ‘de staat van’ is voor allerlei toezichthouders en inspecties een bruikbaar instrument. Aan de ene kant om duidelijk te maken hoe het eigen toezicht functioneert, maar ook om de sector een spiegel voor te houden. Het enige wat je hiervoor hoeft te doen is nadenken over de bevindingen van de inspecteurs, en de praktijkkennis daarover ontsluiten. Op die manier kan je enorm veel extra toezichteffect sorteren.”

Les 1

Signaleer trends, en: vind er iets van

“De Onderwijsinspectie vindt het onderwijsverslag inmiddels een essentiële aanvulling op de schoolbezoeken die de inspecteurs dagelijks afleggen. Bepaalde problemen zijn er zelfs effectiever mee op te lossen. Zo luidden we vorig jaar de noodklok over de gebrekkige leermotivatie van leerlingen. Zonder inzichten uit De Staat van het Onderwijs zouden we alle scholen zijn gaan controleren. Maar daarmee bereiken we natuurlijk nog niet dat leerlingen weer gemotiveerd raken. We zijn dan ook conferenties gaan organiseren met allerlei betrokkenen, zoals de lerarenopleidingen en de schoolbestuurders. Iedereen is nu met elkaar aan het werk om de motivatie van leerlingen te verbeteren.” De ontwikkelingen worden via het Onderwijsverslag nauwlettend gevolgd. En mochten verbeteringen uitblijven, dan kan de Onderwijsinspectie alsnog extra instrumenten inzetten.

200 jaar de Staat van het onderwijs

De Staat van het onderwijs bestaat al bijna tweehonderd jaar. In het Onderwijsverslag, zoals de jaarlijkse publicatie ook wordt genoemd, staat wat de inspecteurs van de Inspectie van het Onderwijs gezien hebben op scholen en opleidingen. Deze inzichten geven leraren, schoolleiders en bestuurders de mogelijkheid om het onderwijs aan leerlingen en studenten te verbeteren. Daarnaast geeft de publicatie een indruk van de effecten van het toezicht van de Onderwijsinspectie.

Les 2

Stel het publiek belang centraal

“De Staat van het onderwijs is oplossingsgericht en opgebouwd vanuit de kennis die we al in huis hadden, namelijk van de bevindingen van de inspecteurs,” zegt De Wolf over de kern van het Onderwijsverslag. Van oudsher is de trendrapportage bedoeld om de Tweede Kamer te informeren over de kwaliteit van het onderwijs. De laatste jaren heeft het verslag zich ontwikkeld tot een volwaardig toezichtinstrument. “We richten ons nadrukkelijker op het toezichtveld: van schoolbestuurders tot leraren en ouders. En het publieke belang staat voorop. De publicatie is niet zozeer een rapportage van wat de Onderwijsinspectie zelf doet, maar van wat leerlingen in het onderwijs ervaren. Daarmee is het een krachtige manier om de effecten van inspecties zichtbaar te maken.”

Les 3

Kom los van je eigen toezichtpraktijk

De focus op het publieke belang was er niet van de ene op de andere dag, geeft De Wolf toe. “Als inspectie zijn we geneigd om vooral de eigen methodiek uit te leggen. We hadden dus best even moeite om los te komen van onze eigen toezichtpraktijk.” De hulp kwam vanuit het onderwijsveld zelf. Aan leerlingen is gevraagd om ‘De staat van de leerling’ op te stellen, waarmee de onderwijservaringen in beeld kwamen. Vervolgens werkten leerlingen samen met onderwijsprofessionals tijdens een conferentie aan mogelijkheden om de motivatie onder leerlingen te verhogen. “Het is belangrijk om dialoog te voeren met onder toezicht gestelden. Zodat verbetersuggesties van de toezichthouder echt hout snijden.”

Les 4

Gebruik de uitkomsten voor prioritering

“Als het gaat om de prestaties van scholen en instellingen, de kwaliteit van opleidingen en het functioneren van het onderwijsstelsel is er tegenwoordig een sleutelrol voor het Onderwijsverslag. We gaan het steeds meer ook gebruiken voor prioritering van ons toezicht. De rapportage helpt om problemen te signaleren. En we kiezen vervolgens een aantal thema’s die extra toezicht krijgen. Of juist minder toezicht. De Onderwijsinspectie voert risicogericht toezicht uit, en met de Staat van het onderwijs kunnen we inhoudelijke accenten leggen. Zowel toezichthouders als de praktijk en het beleid kunnen ervan leren. Het is alleen zaak om het niet bij papier te laten. Als je een publicatie hebt afgeleverd, dan begint het werk eigenlijk pas.”

Les 5

Doe het niet allemaal zelf

Is het voor elke toezichthouder haalbaar om de staat van het veld te analyseren en monitoren? De Wolf denkt van wel. “Mijn tip is: doe het niet allemaal zelf. De kennis van de toezichtpraktijk is de basis. Zoek er vervolgens andere partijen bij die de uitkomsten aanvullen en verrijken.” De Inspectie van het Onderwijs heeft daarvoor samenwerking gezocht met de wetenschap en het onderwijsveld. Met als resultaat de Academische Werkplaats Onderwijs, een platform waarin onderzoekers, beleidsmakers en professionals uit de onderwijspraktijk samenwerken aan onderwijsonderzoek. “Leraren bieden praktijkkennis en wetenschappers kunnen bijvoorbeeld onze toezichtervaringen aanvullen met meerjarige statistieken. Met dit soort samenwerkingen kunnen ook kleine toezichthouders de kracht van hun inspecteurs mobiliseren en toepassen.”

Een kijkje nemen bij de Academische Werkplaats Onderwijs?
Bezoek de website.