DiTeCT won de Innovatieprijs Toezicht en Handhaving 2024. Deze resultaatgedreven aanpak van toezichthouder IGJ maakte de farmaceutische zorg voor 1.801 oudere patiënten veiliger. Ook zorgde de aanpak voor gedragsverandering bij 664 zorgverleners. Maar wat leverde de prijs op? En waarom zouden andere toezichthouders of handhavers een project moeten indienen? We vroegen het aan bedenker Wilfred Mijnheer, coördinerend specialistisch inspecteur bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
Wat houdt DiTeCT precies in?
“DiTeCT staat voor Digitaal Toezicht met Exponentieel Effect. Met beperkte middelen – data, een laptop, code, wiskunde en zorginhoudelijke kennis – probeer je maximaal effect te bereiken tegen minimale kosten. Ik vroeg data op van eerder gedeclareerde farmaceutische zorg. Het ging om geanonimiseerde data van alle 70-plussers in Nederland die een geneesmiddel kregen dat door bijwerkingen mogelijk ongeschikt voor hen is, terwijl er veelal een veiliger alternatief bestaat.
Uit de data van alle apotheken in Nederland analyseerde ik de apotheker die dit middel, samen met artsen en patiënten, het snelst en zonder interventie van IGJ had afgebouwd. Die apotheker bezocht ik. Ik vroeg naar de kritische succesfactoren: wat deed hij precies richting artsen, patiënten, zijn team en de interne processen? Zijn tips en adviezen heb ik, met toestemming, verwerkt in rapporten voor andere apothekers. Zo konden zij doelgericht verbeteren. Door slim gebruik te maken van een standaardlaptop konden we met drie muisklikken 2.000 rapporten maken.”
Waarom heb je het project ingediend voor de Innovatieprijs Toezicht en Handhaving?
“Collega’s zeiden tegen mij: dit is een fantastische nieuwe vorm van datagedreven toezicht, helemaal in lijn met onze missie en ons meerjarenbeleidsplan. Tegelijk had ik het gevoel dat het management destijds de waarde en de mogelijkheden nog niet goed zag en ook niet goed begreep. Je kunt natuurlijk zelf blijven verkondigen dat een vernieuwende werkwijze goed is. Maar het werkt veel beter als een onafhankelijke en deskundige jury dat zegt. Verder vond ik dat al mijn collega’s van de afdeling Eerstelijnszorg weleens in het zonnetje gezet mocht worden. Daarom heb ik DiTeCT aangemeld voor de Innovatieprijs Toezicht en Handhaving.”
Hoe was het om te horen dat jouw project had gewonnen?
“Fantastisch! Ik was even sprakeloos. Ik kreeg echt ontzettend veel positieve reacties. Mijn WhatsApp explodeerde. Overal kwamen felicitaties vandaan: collega’s, mensen van andere inspecties, oud-studiegenoten, familie, vrienden. Daarna kwam de volgende golf: uitnodigingen om het verhaal te komen vertellen. Ik heb de aanpak zeker veertig keer uitgelegd. Dat is best vaak, maar ook eervol. Blijkbaar maakte het iets los in het toezichtveld.”
Wat heeft de Innovatieprijs gedaan met je afdeling?
“Voor onze afdeling Eerstelijnszorg voelde de prijs als een flinke opsteker. DiTeCT is ontwikkeld met Petra Stravers (medewerker toezicht) en mijn zoon Ferrand. Ook veel collega’s van de afdeling hielpen mee, bijvoorbeeld met het verwerken van de rapporten en de resultaatrapportages die we opvroegen. Omdat er geen andere afdelingen bij betrokken waren, voelde het als óns gezamenlijk resultaat. De Innovatieprijs liet zien dat we als afdeling samen, op eigen kracht en zonder hulp van anderen, iets kunnen neerzetten dat ertoe doet. Collega’s waren supertrots. Dat is fijn om te zien. Onze afdeling stond flink in de schijnwerpers.”
En wat betekende de prijs persoonlijk voor jou?
“Het is heel eervol om de prijs en het juryrapport met de lovende woorden in ontvangst te mogen nemen. Het is waardering van deskundigen: van mensen die weten wat toezicht is en hoe lastig het is om echt innovatief te zijn. Het was niet altijd makkelijk om mijn ideeën te verkondigen en uit te werken. Daarom is deze waardering extra waardevol. Een bijzonder moment was er ook na een presentatie aan de kenniskring van de Inspectieraad. Een collega van een andere dienst vroeg: “Wat gebeurt er eigenlijk met jouw kennis en ervaring als jij toezicht verlaat?” Hij maakte zich zorgen over het behoud van die kennis voor toezicht. Dat vond ik ook een groot compliment!”
“Na het ontvangen van de prijs heb ik tijd gekregen om onderzoek te doen en wetenschappelijke artikelen te schrijven. Maar het allermooiste moment was dat ik samen met Ferrand op het podium stond. We hebben prachtig samengewerkt en samen een geweldige ervaring beleefd die we nooit meer zullen vergeten. Hij hielp mij met coderen. Op zijn middelbare school waren de docenten ook enorm trots. Hij mag daardoor een extra vak informatica volgen. Thuis staat het beeldje met de gouden bol op de piano. Het prijzengeld hebben we gebruikt om uit eten te gaan.”
Heeft de prijs ook iets veranderd in jouw organisatie?
“Ik denk dat de prijs heeft geholpen om beter uit te leggen waar DiTeCT voor staat. We gebruiken in ons werk veel woorden en tekst. Het is nu duidelijker dat je veel meer kunt met toezicht als je ‘bèta-kennis’ toevoegt aan ons werk. Denk aan data-analyse, wiskunde, coderen, informatica en resultaatgericht werken. En natuurlijk: zorginhoudelijke kennis. Bij DiTeCT was vakinhoudelijke kennis van de farmacie essentieel. Mensen begrijpen nu beter dat het niet gaat om ’veel getallen en een laptop die vanzelf rapporten maakt’. Het gaat om concrete, veiligere zorg voor echte patiënten. En om gedragsverandering bij zorgverleners. Verder dringt ook door dat ons werk zo resultaatgericht mogelijk moet zijn tegen minimale kosten. We worden immers betaald met belastinggeld. Het leuke van DiTeCT was ook dat een groot aantal ouderen na overleg met arts en apotheker, het middel niet meer hoefde te gebruiken zonder een ander middel te gaan gebruiken. De investering in DiTeCT verdiende zichzelf voor de maatschappij binnen twee maanden terug.
Tegelijk moet ik eerlijk zijn: ik had DiTeCT graag met een team van ongeveer tien collega’s verder ontwikkeld, geprofessionaliseerd en organisatiebreed ingevoerd. Dat is er helaas (nog) niet van gekomen. We zitten als overheid soms te vast in hiërarchische structuren, afdelingen en knellende functieomschrijvingen. Dat past niet altijd bij Innovatieve ideeën. En winnende innovaties krijgen te weinig kans om door te groeien.
Misschien is DiTeCT voor nu ook nog wat te disruptief. De bottleneck verschuift namelijk. Als je nieuwe data hebt, kun je in enkele dagen 2.000 rapporten maken. Maar het verwerken en versturen van al die rapporten kost een medewerker een volledig jaar. En zorgverleners hebben tijd nodig om verbeteringen door te voeren. Meerdere zorgverleners gaven aan dat zij daar al snel een half jaar voor nodig hebben, samen met artsen en patiënten. Dus nee, de wereld staat niet in één klap op z’n kop na zo’n prijs. Maar de Innovatieprijs Toezicht en Handhaving geeft wél gewicht, waardering, gesprekstof en zichtbaarheid. Dat is veel waard.”
Je zei eens: “We gebruiken de laptop als een typemachine.” Wat bedoel je daarmee?
“Bijna iedere toezichthouder bij de overheid heeft een laptop die krachtiger is dan de supercomputer rond de eeuwwisseling. Maar in de praktijk gebruiken we die vooral om e-mails en rapporten te typen. Met DiTeCT lieten we zien dat je soms beter tijd kunt investeren in het schrijven van codes, zodat de computer rapporten voor je ‘schrijft’. Dan kun jij als toezichthouder je tijd besteden aan risico’s selecteren, analyseren, interveniëren, het zorginhoudelijke gesprek voeren en nadenken over het effect dat je wilt bereiken. Dat vraagt wel een andere manier van denken.”
Je gebruikt de term ’resultaatgedreven’ en niet ’datagedreven’. Waarom?
“Data is een hulpmiddel. Net als een laptop en een rapport. De echte drijfveer is niet werken met data, maar concrete resultaten bereiken. Ons doel is resultaat voor de burger: veilige zorg.
Wat zou je willen zeggen tegen collega-toezichthouders die twijfelen of ze hun project moeten indienen?
“Ik zou zeggen: dóe het. De Innovatieprijs Toezicht en Handhaving geeft erkenning en waardering, zowel binnen als buiten je organisatie. Een onafhankelijke jury die zegt: dit is slim, goed en innovatief toezicht. Dat helpt in gesprekken en maakt je project ook binnen en buiten je eigen organisatie zichtbaar. Nieuwe ontwikkelingen die normaal in de luwte blijven, komen ineens op de kaart. Niet alleen jij, maar ook je afdeling en je team komen in de schijnwerpers te staan. En je inspireert anderen. Zij zien jouw oplossing en denken: dat kunnen wij misschien ook toepassen. Uiteindelijk gaat het niet om het beeldje op de piano. Het gaat om effect voor de burger. Als jouw project bijdraagt aan veiligere zorg, beter onderwijs, schonere lucht, eerlijk spel of een veiligere wijk, dan verdient het om gezien te worden.”
Tot slot: heb je nog een advies voor iemand met een goed idee in toezicht of handhaving?
“Jazeker. Neem regelmatig bewust tijd om je werk te evalueren. Kan het beter, effectiever, efficiënter? En als je een goed idee hebt: ga ervoor. Laat je niet te snel tegenhouden door mensen die zeggen dat iets niet kan. Je kunt met een klein clubje echt het verschil maken. Ons IGJ-projectteam bestond in de basis uit twee personen, mijn collega Petra en ik. En kijk waar het toe geleid heeft!”
