Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Gemeentes veiliger door toezicht via digitaal opkopersloket

Gemeentes veiliger door toezicht via digitaal opkopersloket

Het digitaal opkopersloket (DOL) en bijbehorend register (DOR) geeft gemeentelijke toezichthouders steeds beter overzicht van opkopers en de producten die zij in- en doorverkopen. Dit leidt tot de vangst van gestolen goederen, ontmoedigt heling én maakt gerichte controles mogelijk die zwaardere criminaliteit tegengaan. Twee boa’s vertellen hoe zij het loket en het register inzetten om hun gemeente veiliger te maken.

Fietsen en mobiele telefoons. Sieraden, boten en auto-onderdelen. En ook nog alles daartussenin. Voor heel veel tweedehands producten zijn opkopers te vinden. Deze handelaren of winkeliers zijn per wet verplicht om alle producten te registreren die zij in- en doorverkopen. Ze moeten bijhouden wanneer, van wie en voor welke prijs ze iets hebben gekocht. Inclusief gedetailleerde omschrijving van het product. Burgemeesters bepalen hoe dat moet gebeuren: op papier of digitaal – in het DOR. Handelaren die gebruikmaken van het DOR staan ook in het DOL, een loket waar inkopers zichzelf en hun verkooplocatie kunnen registreren.
Indirect moet het tegengaan van heling ook woninginbraak en straatroof ontmoedigen. Want juist die gestolen waar wordt meestal illegaal doorverkocht.
De gegevens in deze registers kunnen onder meer door handhavers uitgelezen worden. Ze zijn ook gekoppeld aan de app Stop Heling. Met deze app kunnen handelaren en consumenten checken of een product dat ze willen kopen gestolen is. Steeds meer gemeenten doen een beroep op het DOR en DOL. Gemeenten mogen zelf besluiten of ze het gebruik ervan ook verplicht stellen voor handelaren. Zowel in Tilburg als in Amsterdam is dat het geval. Met de gegevens kunnen handhavers bij verkoop van gestolen goederen of verkeerde registratie handelaren een dwangsom opleggen. In ernstige gevallen kan dit zelfs leiden tot tijdelijke sluiting van een winkel. In Tilburg is dit nog niet gebeurd, maar in Amsterdam wel.

Diefstal ontmoedigen

Doel van de registratie is vooral heling voorkomen. Oftewel: de doorverkoop van gestolen goederen. “Door samenwerking met handelaren willen we zorgen dat zij hun brood op een eerlijke manier verdienen. Zij kunnen dankzij de app Stop Heling makkelijk zien of een product dat ze willen inkopen gestolen is of niet”, legt buitengewoon opsporingsambtenaar (boa) Diana Monsieurs uit. Ze is beheerder van het DOL in Tilburg. “Wie nog niet ingeschreven staat, helpen wij eerst om dat wel te doen. We gaan niet direct over tot beboeten. We helpen juist.”
Zowel in Tilburg als in Amsterdam is het toezicht afhankelijk van een nauwe samenwerking met winkeliers en handelaren.
Indirect moet het tegengaan van heling woninginbraak en straatroof ontmoedigen. Want juist die gestolen waar wordt meestal illegaal doorverkocht. “Goede registratie van goederen ontmoedigt criminelen bovendien om gestolen waar bij Tilburgse zaken aan te bieden. Zo maken wij een vuist tegen misdaden zoals woninginbraak, fietsendiefstal en straatroof. We zien sinds vier jaar een daling in de inbraak- en fietsendiefstalcijfers in onze gemeente. Daaruit maken we op dat onze aanpak werkt. Nu moeten we met handhaving deze daling voortzetten.”

Winkeliers verleiden

Het register en loket staan niet op zichzelf. Juist het toezicht dat eromheen is georganiseerd, zorgt voor een succesvolle aanpak van heling. Zowel in Tilburg als in Amsterdam is dat toezicht afhankelijk van een nauwe samenwerking met handelaren. “Ik maak rondes langs winkeliers die nog niet ingeschreven zijn”, vertelt boa Frank van Schaik van stadshandhaving bij de gemeente Amsterdam. Hij is verantwoordelijk voor de registraties in het DOR en DOL en controles van handelaren. “Winkeliers die niet staan ingeschreven, zijn eigenlijk in overtreding. Maar in plaats van beboeten, helpen we met inschrijven. Je moet ze verleiden om het DOR te gebruiken. Winkeliers met vragen kunnen altijd bellen en krijgen dan hulp. In twee jaar tijd zijn daardoor in Amsterdam 667 vestigingen geregistreerd. Met controles houden we vervolgens vinger aan de pols: we controleren of ze hun producten registreren en of er geen gestolen waar tussen zit.”

Team Heling Tilburg. Fotografie Ton van Rooy.

In Tilburg startte het speciale team van vijftien boa’s vier jaar geleden met het leggen van deze contacten. “Inmiddels hebben we een flink netwerk van winkels opgebouwd die allemaal ingeschreven staan. En winkeliers die zich bij het DOL aanmelden, blijven we ondersteunen. We helpen hen dan ook om hun DOR op te zetten”, vertelt Monsieurs. “Intussen is dat netwerk een belangrijke informatiebron geworden. Zoals over waar wij thuishandelaren kunnen vinden. Ook daar gaan wij dan weer langs en zo breiden we het netwerk steeds verder uit – en daarmee ook de effectiviteit van ons toezicht.”

Criminaliteit aanpakken

Handhaving voert de DOR-controles in beide gemeenten niet alléén uit. Zowel Van Schaik als Monsieurs zien nauwe samenwerking met de politie als een belangrijk ingrediënt voor effectieve controles. In Tilburg ligt de regie bij het team van de vijftien boa’s, maar die gaan regelmatig in duo’s met de politie op stap. Monsieurs: “Bijvoorbeeld wanneer blijkt dat er op een adres waar wij een controle gaan uitvoeren al eerder iets is voorgevallen. Zo ontdekten we laatst bij een controle een wietplantage.”
"Zorg dat je het DOR en DOL aan handelaren goed onderbouwt. En dat de samenwerking met de politie goed is en van twee kanten komt."
In Amsterdam levert een controle ook regelmatig waardevolle bijvangsten op. “Recent vond de politie nog vijf vuurwapens, een paar wapenstokken en een machete. Dan houdt mijn DOR-controle op en valt het onder de jurisdictie van de politie”, vertelt Van Schaik. Van alle controles in Amsterdam wordt 80 procent samen met de politie uitgevoerd. “Ook krijg ik van wijkagenten signalen wanneer zij vermoeden dat er ergens illegale praktijken plaatsvinden. De samenwerking is voor zowel mij als de politie van toegevoegde waarde.” Dat blijkt ook uit de hechte samenwerking met de Amsterdamse politiebureaus. Op elk wijkbureau werkt Van Schaik nu met een vaste agent.

Preventie uitbreiden

De aanpak van zware criminaliteit met de politie is voor beide boa’s belangrijk. Maar zowel Monsieurs als Van Schaik zien preventie van heling nog steeds als de belangrijkste functie van het DOR en DOL. In Tilburg wil Monsieurs de preventieve effecten van het DOR nog verder doortrekken: “Je moet burgers ook blijven voorlichten hoe zij bijvoorbeeld woninginbraak kunnen voorkomen. Via woninginbraak komen criminelen namelijk aan de gestolen goederen die ze later aan opkopers door proberen te verkopen. Zo pak je het probleem al in een eerder stadium aan.”
Als belangrijkste voorwaarde voor effectief toezicht op opkopers ziet Monsieurs een goede communicatie met zowel handelaren als de politie. Ze heeft een advies voor iedereen die het DOR en DOL wil opzetten in een gemeente: “Zorg dat je het aan handelaren goed onderbouwt. En dat de samenwerking met de politie goed is en van twee kanten komt.” Van Schaik beaamt dit: “Controles voeren wij met de politie bijvoorbeeld altijd uit in burger. We willen de uitstraling van de winkel niet schaden door er meerdere keren in uniform te verschijnen. Ook dat ondersteunt ons uiteindelijke doel: minder misdaad en meer gemak en veiligheid voor burgers en ondernemers.”
Ben je boa en geïnteresseerd in de invoering van het DOL en DOR in jouw gemeente? Leer er alles over in de e-learning opkoperscontrole door boa’s van het CCV.