Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Regelnaleving: een kwestie van boerenbedrog?

Regelnaleving: een kwestie van boerenbedrog?

Is een ondernemer die een bepaalde wet niet naleeft ook geneigd om andere regels te overtreden? Onderzoek van Fiore Geelhoed naar regelnaleving in de varkenshouderij geeft antwoord op deze vraag.

Wat moet, dat moet. Die nuchtere constatering van varkenshouders wil niet zeggen dat zij het met alle geldende regels eens zijn. Ook is het geen uitgemaakte zaak dat zij die regels allemaal naleven. Dat blijkt uit onderzoek dat universitair docent criminologie Fiore Geelhoed aan de Vrije Universiteit Amsterdam uitvoerde vanuit het interdepartementale samenwerkingsverband Handhaving en Gedrag. Van de 26 varkenshouders die meewerkten aan het onderzoek zijn er slechts twee die aangeven geen enkele regel te overtreden. Van echte grootovertreders is geen sprake. Maar overlevingsdrang is vaak een reden om het grijze gebied op te zoeken.

Het onderzoek van Geelhoed laat zien dat sommige regels veel moeilijker zijn na te leven dan andere. Niet alle overtredingen gebeuren opzettelijk, maar de grote meerderheid van de geïnterviewde bedrijven neemt het welbewust niet zo nauw met de regels. Daarbij gaat het vooral om overtredingen op het gebied van dierenwelzijn, mestoverschotten, administratieve verplichtingen en diergeneesmiddelen.

BOERENBEDROG?
Spanningsvelden en domeingebonden regelovertreding onder varkenshouders
Uitgave: Uitgeverij Boom

Waarom een onderzoek naar regelovertreding onder varkenshouders?

“We wilden onderzoeken wat ervoor zorgt dat bedrijven bepaalde regels op verschillende wetgevingsdomeinen wel of niet overtreden. Omdat varkenshouders met veel verschillende wetten en regels te maken hebben, hebben we het onderzoek bij deze doelgroep uitgevoerd. We hebben hierbij gekozen voor een kwalitatieve methode waarbij we door middel van diepte-interviews met 46 respondenten hebben gesproken, waaronder varkenshouders, toezichthoudende instanties en brancheorganisaties. Daarnaast heeft er veldwerk plaatsgevonden door bij de varkenshouders te kijken hoe het in de praktijk werkt. Ons doel was te achterhalen waarom deze doelgroep doet wat ze doet. Als we weten wat hen drijft bij het naleven of juist overtreden van regels, geeft ons dat goede handvatten voor het toezicht. En inzicht in wat ervoor nodig is dat bedrijven zich in de toekomst beter aan de regels houden.”

Wat zijn de belangrijkste onderzoeksresultaten?

“Het onderzoek toont aan dat de regelovertreding in de varkenshouderij domeingebonden is. Overtredingen van bijvoorbeeld de milieuwetgeving hoeven dus allerminst te leiden tot overtredingen van andere regels, zoals op het gebied van voedselveiligheid en dierenwelzijn. De boeren hebben zelf het idee dat ze de regels willen naleven, omdat ze normgetrouwe burgers zijn. Tegelijkertijd blijkt uit het onderzoek dat de persoonlijke normen van de boeren doorslaggevend zijn voor het al dan niet naleven van de regels. Hun persoonlijke mening over welke regels wel of niet belangrijk zijn, bepaalt welke regels ze kiezen om na te leven. Als ze regels niet naleven, gebruiken ze neutralisatietechnieken: ze rechtvaardigen hun eigen gedrag door overtredingen goed te praten. Ze geven bijvoorbeeld aan dat bepaalde regels onredelijk of oneerlijk zijn. Of ze zeggen dat iedereen het op die manier doet. De gangbare praktijk onder varkenshouders wordt dus als argument gebruikt om de regels te overtreden.”
“De gangbare praktijk wordt als argument gebruikt om de regels te overtreden.”

Wat kunnen toezichthouders met de onderzoeksresultaten?

“De onderzoeksresultaten zijn goed bruikbaar voor de toezichtpraktijk. Allereerst is het belangrijk om je als toezichthouder niet blind te staren op ‘goede’ en ‘slechte’ bedrijven. Realiseer je dat ondernemers die zich meewerkend opstellen soms ook overtredingen begaan. En houd ook in je achterhoofd dat niet alle regels bewust overtreden worden, maar mensen de regels bijvoorbeeld onvoldoende kennen. Daarnaast is het goed om je te realiseren hoe belangrijk persoonlijke normen en het gebruik van neutralisatietechnieken zijn. Het is een belangrijke taak van de overheid om uit te leggen waarom bepaalde regels er zijn en hoe ze werken. Toezichthouders kunnen daarbij ook een rol spelen door goede voorlichting te geven. Leg uit waarom een schijnbaar onredelijke of oneerlijke regel wel noodzakelijk is.”
“Consequent handhaven en optreden zijn cruciaal.”
“Verder zijn consequent handhaven en optreden cruciaal. Probeer dus consequent te zijn door te voorkomen dat het ene bedrijf er zonder straf vanaf komt, terwijl een ander bedrijf een sanctie krijgt opgelegd. En zorg ervoor dat je een waarschuwing registreert, zodat er bij een volgende inspectie gecontroleerd kan worden of er iets mee gedaan is. Juist omdat de huidige handhavingspraktijk wat dat betreft weinig fijngevoelig is en informele waarschuwingen niet geregistreerd worden, is het een aanbeveling om juist formeel te gaan waarschuwen. Dat geeft veel minder de gelegenheid om een sanctie te omzeilen. Bovendien maakt het consequenter toezicht mogelijk als je bedrijven volgt en in de gaten hebt waar de pijnpunten zitten.”

Fiore Geelhoed over Boerenbedrog?