Van wet naar praktijk: ‘Toezicht en handhaving met de Omgevingswet’

“De rol van de toezichthouder/handhaver is cruciaal voor het bereiken van de doelen van de Omgevingswet.” Dat stelt juridisch adviseur Annemiek Tubbing. Voor haar reden genoeg om een praktische gids te maken voor iedereen die op het gebied van toezicht en handhaving te maken krijgt met de nieuwe Omgevingswet. Van managers en bestuurders tot boa’s en (milieu)politiemensen. In dit boek beschrijft Tubbing de uitdagingen en geeft ze tips om die te lijf te gaan.

1 januari 2022 is het naar alle waarschijnlijkheid écht zover: dan treedt de nieuwe Omgevingswet in werking. Het doel van deze wet is om de regels voor ruimtelijke ontwikkeling te vereenvoudigen en waar mogelijk samen te voegen. Veel vergunningen verdwijnen en maken plaats voor algemene regels. Van ‘Nee, tenzij’ naar ‘Ja, mits’, aldus Tubbing. Een flinke onderneming, met name voor de mensen die er in de praktijk mee aan de slag gaan. Decentralisatie is het sleutelwoord. Gemeenten kunnen veel meer zelf bepalen welke regels zij nodig vinden. Het gevolg is dat voorschriften per gemeente verschillen. Aan provincies de taak om in de gaten te houden of die verschillen niet te groot worden.

“Straks kunnen allerlei regels die nu nog gelden, per gemeente of provincie van elkaar verschillen. Bovendien kunnen vaker algemene regels, open normen en beleidsregels van toepassing zijn.”

Regionale verschillen

Minder regels dus, maar dat betekent niet dat het er voor toezicht en handhaving makkelijker op wordt, stelt Tubbing. Integendeel zelfs. Want de hoeveelheid regels vanuit het Rijk nemen weliswaar af, maar daarmee komt er ruimte voor bijvoorbeeld gemeenten, waterschappen en provincies om locatiespecifieke regelgeving te maken. Dit maakt het voor bedrijven die over het hele land werken en verschillende vestigingen hebben extra lastig. “Toezichthouders en handhavers op het gebied van milieu werken vooral bij regionale omgevingsdiensten. Deze diensten werken voor meerdere gemeenten. Straks kunnen allerlei regels die nu nog landelijk gelden, per gemeente of provincie van elkaar verschillen. Bovendien kunnen vaker algemene regels, open normen en beleidsregels van toepassing zijn. Die vragen om interpretatie. Dat maakt het toezicht en de handhaving er niet eenvoudiger op.”

De geest van de omgevinswet

Tubbing bereidt handhavers en toezichthouders in haar boek op deze uitdagingen voor. Van boa’s tot complete toezichtsorganisaties. Handhavers hebben bepaalde competenties nodig om ook dan hun taken uit te voeren. Veel van die competenties zijn niet zozeer nieuw, maar worden door de komst van de Omgevingswet wel extra belangrijk. Zoals goed kunnen samenwerken. Uiteraard met de eigen collega’s, maar meer dan ooit met collega’s van andere disciplines en organisaties. Goede samenwerking leidt tot een integrale aanpak van problemen. En die integrale aanpak is onmisbaar in de nieuwe situatie, vindt Tubbing.

“Er wordt van ze verwacht dat ze handelen ‘in de geest van de Omgevingswet’. Oftewel: minder vasthouden aan de regels en meer oog voor het dóel van die regels.”

Een van de grootste hordes die genomen moet worden is dat toezichthouders en handhavers bij het uitvoeren van hun werk anders moeten gaan denken. Er wordt van ze verwacht dat ze handelen ‘in de geest van de Omgevingswet’. Oftewel: minder vasthouden aan de regels en meer oog voor het dóel van die regels. Hoe dit in de praktijk moet werken, is nog niet duidelijk, geeft Tubbing aan. “Dat zal in de praktijk vorm moeten krijgen. Het is belangrijk om dat te oefenen. Het vereist bepaalde vaardigheden en flexibiliteit van alle mensen die betrokken zijn bij de uitvoering. Iedereen moet zijn of haar rol spelen en daarbij oog hebben voor de belangen van anderen zonder de eigen belangen uit het oog te verliezen.”

Aan de slag

‘Toezicht en handhaving met de Omgevingswet’ biedt waardevolle informatie voor iedereen die met de Omgevingswet aan de slag gaat. Natuurlijk voor toezichthouders en handhavers, maar net zo goed voor bestuurders, juristen of beleidsmedewerkers. Een globale omschrijving voor wie zich kort een beeld wil vormen van de nieuwe wet, een flinke verdiepingsslag voor wie er alles over wil weten. Dat er een hoop gaat veranderen met de komst van de Omgevingswet is duidelijk. Wat precies, dat is te lezen in dit nuttige boek van Annemiek Tubbing.