Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Bodycams? Een wisselend succes

Bodycams? Een wisselend succes

In verschillende gemeenten testen handhavers het gebruik van bodycams. In navolging van de politie doen ook de RET en de NS pilots met camera’s op het lichaam. Vergroot het gebruik van bodycams de veiligheid van handhavers? Of wegen deze voordelen niet op tegen nadelen zoals aantasting van de privacy? Een aantal betrokkenen aan het woord.

Jeroen Slot

Een bodycam is een kleine camera die op het lichaam gedragen wordt en waarmee desgewenst beeld en geluid geregistreerd kan worden. Zeven handhavers van het taxiteam en vijf handhavers op de motor van de gemeente Amsterdam hebben van 1 maart tot 1 september 2016 het gebruik van de bodycam getest. Aanleiding was een incident in 2014 waarbij een toezichthouder meters werd meegesleurd toen een taxichauffeur tijdens een controle hard wegreed.

Veiligheidsgevoel vergroten

“Het doel van de pilot was vooral om het veiligheidsgevoel van taxihandhavers te vergroten”, vertelt Jeroen Slot, hoofd onderzoek bij Onderzoek, Informatie en Statistiek van de gemeente Amsterdam. “Maar ook de veiligheidsbeleving van taxichauffeurs en burgers ter plaatse te verhogen.” Bijkomende doelen waren een preventieve werking tegen ongewenst gedrag, het de-escaleren van situaties die uit de hand dreigen te lopen en het raadplegen van de opnames (onder voorwaarden) als bewijs bij incidenten en klachten.

Dennis Goedhart

Amstelveen

In de gemeente Amstelveen experimenteert het team Handhaving sinds december 2016 een jaar lang met het gebruik van de bodycam. “We hoorden over diverse pilots in het land en het leek ons zinvol er ook mee aan de slag te gaan”, vertelt jeugdboa en projectleider Dennis Goedhart. “‘Soms worden we weleens gefilmd door mensen. We doen nu hetzelfde als zij. Daarnaast hoopten we dat de bodycams de-escalerend zouden werken.”

Resultaten van de pilots

Slot heeft het resultaat van de pilot in Amsterdam gemeten met een nulmeting, tussenevaluaties, een eindevaluatie en groepsgesprekken. “Uit de gesprekken blijkt dat het veiligheidsgevoel van de meeste handhavers iets verbeterd is”, geeft Slot aan. “Het is echter niet mogelijk om vast te stellen wat het effect van de bodycam precies is. Daarvoor is de groep te klein. Ook was er geen controlegroep die de bodycam niet heeft gedragen.”
“We hoopten dat de bodycams de-escalerend zouden werken en dat gebeurt.”

Aanvullend bewijsmateriaal

Volgens Goedhart is de pilot in Amstelveen tot nu toe een groot succes. De handhavers zetten de camera aan op het moment dat een situatie uit de hand dreigt te lopen. Dat is het eerste half jaar twintig keer gebeurd en in de meeste gevallen werkt dit de-escalerend. “Mijn collega’s deelden bijvoorbeeld een boete uit aan een dame. Ze wilde absoluut niet meewerken. Toen hebben de boa's de camera aangezet en binnen twee minuten kregen ze van haar alle benodigde NAW-gegevens.” Volgens Goedhart werkt het vooral bij mensen die ‘laag in hun agressie zitten’. “Bij mensen die ‘hoog in hun agressie zitten’ lukt het niet meer om met de bodycam te de-escaleren. In dat geval zijn de beelden wel bruikbaar als aanvullend bewijsmateriaal, mocht het tot een rechtszaak komen.”

Reacties van handhavers

Wat de handhavers er zelf van vinden, wisselt sterk. “Dat hangt erg af van zaken als persoonlijkheid, hoe ze in hun werk staan, welke mensen ze tegenkomen en hoe vaak ze een rapport van bevindingen (RvB’s) moeten uitschrijven”, aldus Slot. “Sommige handhavers gaven aan dat ze zich al erg veilig voelen in hun werk, dat ze kunnen vertrouwen op hun collega’s en dat alles valt of staat met de manier waarop je de mensen benadert en met hen communiceert.” Ook in Amstelveen zijn niet alle handhavers dolenthousiast. Goedhart: “Met name de wat oudere handhavers vinden het niet nodig. Ze geven aan dat ze zaken zelf wel oplossen. Maar dat geeft niet; het gebruik van de bodycam is bij ons vooralsnog vrijwillig.”
“Met name de wat oudere handhavers vinden het niet nodig. Ze geven aan dat ze zaken zelf wel oplossen.”

Bezwaren tegen de bodycam

Bezwaren tegen het gebruik van de bodycam zijn er ook. Zo zou het juist escalerend kunnen werken. “Handhavers hebben dat een enkele keer gemerkt”, beaamt Slot. “Dan zeggen ze: ‘Jij filmt mij, dan ga ik jou filmen’. Dat kun je verwachten bij een nieuw verschijnsel, maar het is wel lastig om daarmee om te gaan.” Goedhart herkent dat niet. “Gelukkig maar, want die reacties hadden we wel verwacht. Maar tot nu toe hebben we daar niets van gemerkt.”
En hoe zit het met de privacy, zowel van de handhavers als van de mensen die ze filmen? “De vertegenwoordigers van taxichauffeurs in onze pilot waren best positief. Ze zien ook het voordeel dat er bewijs ligt als ze ergens onterecht van beschuldigd worden”, aldus Post. “Maar zij vinden het daarbij wel belangrijk dat de bodycam continu aanstaat. Het moet niet aan de handhaver zijn om te bepalen wanneer er wordt gefilmd.”

Belang van protocol

Dat is dan ook een belangrijke conclusie uit het onderzoek van Slot: “De manier waarop je de bodycam inzet (continu aan of incidenteel) heeft invloed op het effect van de bodycam. Dit laat het belang van een duidelijk protocol zien. Vervolgens moet je dat goed naleven én het gebruik ervan registreren. Dan kun je pas echt goed de de-escalerende effecten onderzoeken.”

Nieuwe pilot in Amsterdam

De uitkomsten zijn voor Amsterdam in ieder geval wel aanleiding om door te gaan met de pilot. “De precieze invulling is nog niet helder, maar we gaan de registratie en protocollering van het gebruik van het instrument zeker verbeteren.” In Amstelveen loopt de pilot nog tot december 2017. Goedhart gaat ervanuit dat de boa’s daarna doorgaan met het gebruik van de bodycams. “Gezien het succes zou het zonde zijn om ermee te stoppen.”

Bodycams bij de politie

De politie experimenteert al sinds 2008 met bodycams. De Amsterdamse politie is in mei 2017 gestart met een proef waarbij honderd politiemensen met een camera op hun lichaam werken. Zij filmen alleen als een situatie escaleert. Agenten mogen zelf kiezen of ze een camera dragen én ze besluiten zelf wanneer de camera aangaat. Wetenschapper Sander Flight deed in opdracht van de Politieacademie literatuuronderzoek naar de effecten van bodycams bij agenten in landen als de Verenigde Staten, Engeland, Canada en Nederland. De effecten die zijn onderzocht zijn vermindering van het aantal klachten en geweldgebruik door politie en gebruik van opnames voor opsporing. De effecten lijken sterk af te hangen van het beleid, schrijft Flight. "Moet de politie de bodycam zelf aanzetten of staat hij altijd aan? En wie werken met de bodycams: doet men dit alleen vrijwillig of is het gebruik verplicht?” Wat welk effect heeft, is nog niet duidelijk; niet in het buitenland en ook niet in Nederland. Daarvoor is meer onderzoek nodig. Een belangrijke aanbeveling van Flight is dan ook om een onderzoeksprogramma te starten en de effecten van bodycams ook in Nederland grondig te onderzoeken. Dit vervolgonderzoek kan uitwijzen hoe, waar, in welke situatie en op welke manier bodycams bij de uitrusting van de politie kunnen gaan behoren.