Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Stadsmarinier als breekijzer voor veiligheid

Stadsmarinier als breekijzer voor veiligheid

Dit jaar is het vijftien jaar geleden dat de gemeente Rotterdam enkele stadsmariniers aanstelde. Met als motto ‘de beste mensen voor de slechtste wijken’ werden deze superambtenaren ingezet om hardnekkige veiligheidsproblemen op te lossen. Inmiddels hebben ook enkele andere steden de stadsmarinier omarmd. Wat is de toegevoegde waarde?

In 2002 maakten de stadsmariniers in Rotterdam hun opmars. Sindsdien hebben ook Capelle aan den IJssel, Gouda en Breda stadsmariniers aangesteld. In welke stad hij of zij ook werkt, een stadsmarinier is iemand met een ‘open oog en oor’; hij maakt contact met iedereen in de wijk en is veel op straat te vinden. Ook houdt hij de vinger aan de pols. Als het nodig is, zorgt hij voor een versnelde aanpak van het probleem. Daarvoor heeft hij eigen budget en het mandaat van de burgemeester. Verder is het een daadkrachtig persoon dat altijd de samenwerking opzoekt. Soms moet hij die samenwerking afdwingen. Dat kan, want hij heeft toegang tot de hoogste niveaus: de burgemeester, de korpschef, de hoofdofficier. Tot slot gaat hij door tot er resultaat is.

Nienke Riemersma

Poten in de klei

Nienke Riemersma is stadsmarinier High Impact Crime in Rotterdam. “Ik werk als buitenboordmotor buiten alle reguliere structuren en processen, met mandaat van de burgemeester. Als ik denk dat het nodig is, zal ik het probleem aanpakken. Ons doel is de stad veiliger maken.” Riemersma was programmamanager bij de directie Veiligheid, toen ze vorig jaar werd gevraagd om stadsmarinier te worden. “Ik heb veel ervaring met veiligheidsdilemma’s én ik durf ‘met mijn poten in de klei’ te staan. Daarnaast denk ik dat ik met succes problemen kan aanpakken; dat moet wel, want ik kom op de slechtste plekken en heb te maken met ingewikkelde dossiers.”

Arjan Zonneveld

Verbinder nodig in Breda

Sinds twee jaar is Arjan Zonneveld stadsmarinier in Breda. “In 2010 ontstond het idee in Breda om de aanpak van de stadsmarinier uit Rotterdam over te nemen; problemen met veiligheid kwamen niet op het juiste bureau of werden niet met de juiste urgentie opgepakt. Er was een verbinder nodig; iemand die dwars door de organisatie heen veiligheidsproblemen zou oppakken.” Hoewel de problemen in Breda niet dezelfde schaal hadden als in Rotterdam, is de werkwijze ongeveer dezelfde. “Onze stadsmariniers zijn ambtenaar met mandaat van de burgemeester. Dat vraagt van ons dat we zijn uitgangspunten en lijn kennen. We hebben het doorzettingsvermogen om opdrachten te geven en een werkbudget om naar eigen inzicht in te zetten. Op die manier kunnen we urgente veiligheidsproblemen snel oppakken.”
Zonneveld vindt het een mooie baan met veel vrijheid. “Ik kan daadwerkelijk veiligheidsproblemen aanpakken en zo het verschil maken. Dat lukt niet van de ene op de andere dag; daarvoor moet je kleine stapjes maken. Wij zijn het gezicht van de gemeente als het gaat om veiligheid. Op straat, in het buurthuis, als je ergens op bezoek gaat. Het is belangrijk om een goed netwerk te onderhouden en heel goed te weten wat er speelt.”

Mandaat van de burgemeester

Ook Riemersma heeft contact met iedereen in Rotterdam, van bewoners en ondernemers tot de burgemeester. “We werken op operationeel, tactisch en strategisch niveau. Ik heb het mandaat van de burgemeester, dus als het moet, kan ik doorpakken waar het anders dood lijkt te lopen. Ik agendeer problemen van bewoners en help die op te lossen. Ook benoem ik knelpunten in processen en ik kaart ze aan als dat nodig is.” Samen met woningbouwcorporaties zet Riemersma zich in voor ‘hotspotwijken’ waar de meeste woninginbraken plaatsvinden: bijvoorbeeld door te zorgen dat hang- en sluitwerk wordt aangepast. Ook doet ze veel aan nazorg van slachtoffers. “We bezoeken alle slachtoffers van overvallen zelf, ondersteunen hen bij de nasleep en schakelen datgene in waarbij het slachtoffer gebaat is. Alles om hun gevoel van veiligheid weer te vergroten.”
Riemersma: “Ik heb veel ervaring met veiligheidsdilemma’s én een mentaliteit van ‘met mijn poten in de klei’.”

Andere aanpak Breda

Stadsmariniers opereren niet overal op precies dezelfde manier; zo zijn er in Rotterdam zeven mariniers ingezet op ‘probleemwijken’ en op de thema’s ‘High Impact Crime’ en Ondermijning. In Breda waren eerst vijf stadsmariniers actief, die samen de hele stad afdekten. Na een evaluatie worden de stadsmariniers sinds 2016 anders ingezet. De stadsmarinier Zorg en Veiligheid houdt zich bezig met verwarde personen. Daarnaast zijn twee mariniers actief op de thema’s woninginbraken en overvallen. Daarnaast werken twee mariniers samen in álle wijken van Breda.

Helikopterview

Zonneveld neemt sindsdien de helft van Breda voor zijn rekening. “Dat betekent wel wat voor je netwerk en de tijd en aandacht die je aan problemen kunt geven. Het betekent ook dat ik de andere partijen in de stad, zoals wijkagenten, beter wil inzetten en meer gebruik wil maken van hun kennis en kwaliteiten. Uiteindelijk willen wij ons deels terugtrekken uit het operationele niveau en meer op strategisch en tactisch niveau met veiligheid bezig zijn.” Daarnaast versterkt Zonneveld de samenwerking met andere domeinen, zoals het sociaal domein of het jeugddomein. “We willen als stadsmariniers minder met casussen bezig zijn en de problemen meer met een helikopterview benaderen. Maar als het nodig is, kan ik nog altijd die rol pakken en branden blussen.”

Andere steden

Volgens beide stadsmariniers is het mandaat van de burgemeester, om in zijn naam beslissingen te nemen, een zwaar instrument. Dat moet je dus niet op te veel plekken of onderwerpen inzetten. “Het is niet een oplossing voor álle problemen”, aldus Riemersma. “Alleen als de standaardoplossing te weinig resultaat geeft, dan komen wij in beeld.” Riemersma vindt het een typisch Rotterdamse oplossing. “Het is doorpakken en resultaatgericht.”
Zonneveld: “Door het ontwikkelen van het veiligheidsnetwerk in Breda krijgt de stadsmarinier ruimte om zich op stedelijke en thematische veiligheidsproblemen te richten.”
Waarom maken niet meer steden gebruik van stadsmariniers? Volgens Zonneveld zijn die er wel, maar heten ze soms anders, zoals veiligheidsregisseurs. Riemersma vertelt regelmatig andere steden over hun aanpak. “Ze zijn wel geïnteresseerd, maar sommige ambtenaren denken dat stadsmariniers bij de repressieve aanpak horen. Maar we zijn juist ontzettend veel aan het praten; met moeders, met kinderen, met buurtbewoners, met ondernemers. Natuurlijk pakken we door als dat nodig is, samen met onze partners, zoals de politie en stadsbeheer. Maar we hebben ook veel contact met bewoners.”

Ontstaan van de stadsmariniers

Op 1 november 2002 besloot de gemeente Rotterdam stadsmariniers aan te stellen. Dat gebeurde na een advies van de Taakgroep Sociale Infrastructuur. De taakgroep adviseerde de gemeente ervoor te zorgen dat in de wijken en buurten met de grootste problemen de beste mensen met de meeste expertise beschikbaar zijn. De gemeente nam het advies van de taakgroep over. Zij koos daarbij voor het mariniersmodel: ‘de beste mensen op de slechtste plekken’.

Hoewel de stadsmarinier bedoeld was als tijdelijk instrument, besloot het college van B&W in Rotterdam in 2009 om de stadsmariniers te houden. In 2010 heeft de Rotterdamse Rekenkamer een evaluatie uitgevoerd naar de stadsmariniers. De belangrijkste conclusie: verreweg de meeste acties van de stadsmariniers hebben zichtbaar resultaat. Wel moeten ze oppassen voor het zogenaamde waterbedeffect; problemen moeten zich niet verplaatsen naar een andere wijk, waar geen stadsmarinier aanwezig is.

MEER INFORMATIE