Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Boa

Boa's: bedreiging of aanvulling voor politie?

Ons land telt zo’n 25.000 buitengewone opsporingsambtenaren (boa’s). Zo’n 3.500 van hen werken als handhavers in steden. Daarbij werken ze nauw samen met de politie. Die samenwerking loopt in de ene stad beter dan in de andere. Jelmar Oomkens onderzocht waar dat aan ligt en waar verbetering mogelijk is.

Jelmar Oomkens

Boa’s hebben de afgelopen jaren een steeds grotere rol gekregen in het verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid in steden. Oomkens vroeg zich in zijn afstudeeronderzoek af waarom er eigenlijk boa’s zijn als er ook een Nationale Politie is. Hij onderzocht de verschillen tussen politieagenten en boa’s binnen domein 1 (openbare ruimte). Ook onderzocht hij of deze verschillen invloed hadden op de onderlinge verhouding tussen deze twee publieke organisaties: politie en handhaving. “Politieagenten en boa’s weten elkaar steeds beter te vinden en werken steeds beter samen”, concludeert hij. “Wanneer er niet goed wordt samengewerkt, ligt dat niet aan culturele verschillen, maar vooral aan het feit dat politieagenten boa’s als een bedreiging voor hun eigen werk zien.”

Overeenkomsten en verschillen

In zeker opzicht lijken boa’s steeds meer op politieagenten, met soortgelijke uniforms, mountainbikes, geweldsmiddelen en direct zichtbare taken. Daarnaast komen zowel boa’s als agenten bijvoorbeeld regelmatig in moeilijke situaties waarin ze snel keuzes moeten maken en op elkaar moeten kunnen vertrouwen. Maar verschillen zijn er beslist ook. “Politieagenten en boa’s komen uit een ander type organisatie, hebben een andere historie, worden anders aangestuurd, hebben andere bevoegdheden en streven andere doelen na”, somt Jelmar Oomkens op in zijn recent afgeronde scriptie van de master Bestuur en Beleid aan de Universiteit Utrecht. Daarnaast constateerde hij op dat boa’s een andere motivatie hebben dan politieagenten. “Politieagenten hebben een veel sterker gevoel van rechtvaardigheid en worden gemotiveerd door de actie en de spanning in hun vak. Veel boa’s geven als belangrijkste motivatie aan dat ze graag ‘buiten op straat, tussen de mensen werken’. Een opvallend groot deel van de boa’s solliciteerde overigens ooit naar een functie bij de politie of marechaussee, maar kwam niet door de selectie.”
Politieagenten en boa’s weten elkaar steeds beter te vinden en werken steeds beter samen

Verschillen per stad

Om te zien of deze verschillen – en zo ja: welke - invloed hadden op de samenwerking, onderzocht Oomkens de samenwerking tussen boa’s en politie in vijf grote steden. Daar kwamen opvallende zaken uit. “De samenwerking tussen boa’s en politieagenten verschilt erg per stad. In Amsterdam, Utrecht en Den Haag gaat dat samenwerken eigenlijk heel goed. Dat komt onder andere doordat boa’s en politieagenten soms in specifieke wijkgerelateerde projecten samenwerken. Zo surveilleren boa’s en agenten in Amsterdam samen op de Wallen. In Rotterdam hebben boa’s minder contact met de politie en meer focus op eigen taken: de leefbaarheid. In elke stad, maar vaker in Rotterdam en Eindhoven, zien sommige politieagenten boa’s als concurrenten, wat de samenwerking niet echt bevordert. Ergens begrijpelijk, als je ziet dat boa’s steeds meer op politieagenten gaan lijken. Ook voelen boa’s zich regelmatig ondergewaardeerd door hun collega’s van de politie. Daarbij speelt ook een rol dat een handhaver zich vaak met andersoortige overtredingen bezighoudt: verkeerd geplaatste vuilniszakken, foutgeparkeerde auto’s, overlast door jongeren. Met name jongere agenten kijken nog weleens neer op hun boa-collega’s, hoewel die steeds professioneler zijn geworden: het zijn echt niet meer de ‘Melkertiers’ van vroeger.”
Politieagenten zien boa’s nog weleens als concurrenten. Begrijpelijk, als je ziet dat boa’s steeds meer politietaken doen

Saamhorigheid

De soms tekortschietende samenwerking uit zich in de praktijk doordat boa’s zich er soms alleen voor voelen staan. “Een boa vertelde me dat hij iemand aanhield die vervolgens z’n identiteitsbewijs niet wilde laten zien. Toen de opgeroepen politie arriveerde, stuurde die de overtreder gewoon weg in plaats van hem mee te nemen naar het bureau. Die boa voelde zich in de steek gelaten. Bedenk ook dat boa’s in de openbare ruimte in bepaalde situaties afhankelijk zijn van hun politie-collega’s, terwijl dat andersom niet vaak voorkomt. Ook moeten ze het zonder geweldsmiddelen doen, terwijl ze regelmatig met agressiviteit te maken krijgen. Ze moeten het dan hebben van de onderlinge saamhorigheid, die overigens heel groot is onder boa’s”, vertelt Oomkens.

Waardering bevorderen

Samen aan dezelfde taak werken helpt in elk geval om de samenwerking te verbeteren, stelt Oomkens. Bijvoorbeeld door als politie én handhaving samen actief zijn in een wijkgerichte aanpak, zoals in Amsterdam en Utrecht. Want dan leer je elkaar waarderen en kennen, twee factoren die bijdragen aan het overbruggen van de huidige kloof. Daar moet je als leidinggevenden dan op sturen, bijvoorbeeld door politieagenten een tijdje als boa te laten meedraaien. Denk aan tijdelijke detacheringen, meeloopdagen en meedoen aan gezamenlijke acties. Zo creëer je binnen de politie ambassadeurs voor de boa’s die de samenwerking kunnen verbeteren. In Den Haag staat aan het hoofd van elk boa-team een politiechef. Daarnaast werken handhaving en politie in deze stad vanuit hetzelfde gebouw. Ook dat heeft een heel gunstig effect.”

Andere instrumenten

Naast het elkaar beter leren kennen en waarderen beveelt Oomkens gemeenten aan niet te snel de oplossing van veiligheids- en leefbaarheidsvraagstukken te zoeken in de inzet van meer boa’s. “Die neiging heeft men soms wel, terwijl er een breed scala van beleidsinstrumenten voorhanden is. Als er veel huisvuil rondom een volle vuilcontainer wordt geplaatst, moet je daar misschien niet meer op gaan handhaven, maar de vuilcontainer vaker legen of een grotere neerzetten.”

Discussie aangaan

Tot slot beveelt Oomkens aan de discussie aan te gaan over wat we nu in ons land precies met boa’s in de openbare ruimte willen: “Het debat over hoe boa’s en politieagenten elkaar het beste kunnen aanvullen lijkt niet te worden gevoerd. Boa’s schuiven steeds verder op richting politie, maar daar zit geen duidelijk keuze achter. Zolang de politie aan het reorganiseren is, staan boa’s te springen om de politietaken over te nemen waar de politie minder of niet aan toe komt. Voor de politie geldt dat zolang zij aan het reorganiseren zijn, zij niet na hoeven te denken over hun eigen rol in de openbare ruimte. Daardoor blijft het diffuus over wat we nu precies van boa’s mogen verwachten. En dat komt de samenwerking met de politie niet ten goede.”

Samenwerking optimaliseren

Het BOA Platform wil de positie van de boa in de handhaving van de openbare orde duurzaam versterken en samenwerking met alle partners optimaliseren. In samenwerking met het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid organiseert het BOA Platform daarom het driedaagse BOA Event op 29 en 30 november en 1 december 2017.

De volgende thema’s staan centraal:
- Opleidingen en innovatie
- Samenwerking en informatie-uitwisseling
- Uitrusting en bewapening
- Slim handhaven en innovatie