Toezine

Wekelijkse verdieping voor professionals in toezicht, handhaving en inspectie

Bezig met laden...
Inspectie onder de loep: Erfgoedinspectie

Collage van werk Erfgoedinspectie door studenten Gerrit Rietveld Academie

Inspectie onder de loep: Erfgoedinspectie

Het is met zo’n 21 fte de kleinste landelijke inspectie. Maar de taken zijn er niet minder belangrijk om. In deze editie van ‘Inspectie onder de loep’ vertelt de Erfgoedinspectie hoe haar toezicht bijdraagt aan de beschikbaarheid van cultureel erfgoed. En aan de duurzame toegankelijkheid van overheidsinformatie.

Controle bij invoer van cultuurgoederen

Waar richt jullie toezicht zich op?

“Op het beheer van Nederlands erfgoed”, zegt Paul Noppers, senior-inspecteur bij de Erfgoedinspectie. “Denk aan de omgang met archeologie, monumenten en de 92.000 kunstwerken in de Rijkscollectie. Maar we hebben méér wettelijke taken. We controleren bijvoorbeeld de import en export van cultuurgoederen, zoals archeologische voorwerpen en de collecties van musea, archieven, bibliotheken en kerken. Ook houden we toezicht op het informatiebeheer van de Rijksoverheid; op haar omgang met de eigen documenten, e-mails en websites. Goed informatiebeheer is essentieel voor een overheid die zich wil kunnen verantwoorden naar de samenleving en nuttige informatie wil bewaren voor historisch onderzoek.”

Waar kan het grote publiek jullie van kennen?

De Erfgoedinspectie staat zelden in de spotlights. Maar soms is ze opeens in het nieuws. Bijvoorbeeld als ze inspeelt op de actualiteit. “Juist omdat we klein zijn, zijn we daar wendbaar genoeg voor”, zegt Noppers. “Neem de zaak-Cees H. uit 2015; de zogenaamde Teevendeal. In die zaak was een belangrijk bonnetje kwijt. Wij onderzochten of de archivering juist was verlopen, met als bijvangst de vondst van dat bonnetje.”
“We inspecteren nu de archivering van de informatie die toont wat overheidsorganisaties deden nadat vlucht MH17 was neergehaald. We zien erop toe dat deze informatie toegankelijk blijft.”

Waar bestaat jullie werk uit?

“In grote lijnen uit inspecties – waaronder thema-inspecties – en incidentenonderzoek”, vertelt senior-inspecteur Petra Helwig. “Zo inspecteren we nu de archivering van de informatie die toont wat overheidsorganisaties deden nadat vlucht MH17 was neergehaald. We zien erop toe dat deze informatie toegankelijk blijft.” Voor de controle van import en export van cultuurgoederen werkt de Erfgoedinspectie al meer dan twintig jaar goed samen met de douane, het Openbaar Ministerie en de Nationale Politie. “Onze organisatie geeft ook uitvoervergunningen voor dit soort goederen”, zegt Helwig. “We signaleren bovendien risico’s, zoals de plundering van wrakken op de Noordzee en de illegale invoer van cultuurgoederen. Zo worden archeologische voorwerpen uit Irak wereldwijd te koop aangeboden, hoewel ze het land illegaal hebben verlaten. Onze buitengewone opsporingsambtenaren onderzoeken dit soort strafbare feiten.”

Wat maakt het werk boeiend?

“Dat we ‘achter de voordeur’ kijken en zien hoe wet- en regelgeving in de praktijk werken”, zegt Noppers. “Bovendien is ons werk heel divers. We gaan bij organisaties langs om te inspecteren hoe het erfgoed- en informatiebeheer verloopt. We monitoren en signaleren risico’s. En we stellen rapportages op met aanbevelingen. In vervolginspecties checken we in hoeverre deze aanbevelingen effect gehad hebben. We denken daarnaast mee over aanpassingen in wetten. Ons jaarverslag gaat naar de Tweede Kamer. En we delen kennis, onder andere met gemeenten. Die vragen ons bijvoorbeeld hoe zij aangifte kunnen doen van overtredingen van de Monumentenwet.”

Digitalisering creëert veel vraagstukken

Wat zijn de uitdagingen?

“Digitalisering creëert veel vraagstukken”, zegt Helwig. “Daarbij gaat het deels om praktische, technische uitdagingen voor de organisaties onder ons toezicht. Hoe archiveer je bijvoorbeeld e-mails, websites en social media? Hoe behoud je digitale kunst? Maar er zijn ook andersoortige vragen. Kan de overheid zich goed verantwoorden zolang papieren en digitale informatiestromen door elkaar heen lopen? Van wie is informatie als meerdere partijen deze beheren? En wie is verantwoordelijk voor de informatie die in publiek-private ketens gedeeld wordt? Samen met wetenschappers, beleidsmakers en IT-specialisten bedenken we wat dit soort kwesties betekenen voor ons toezicht.”
"We willen bijdragen aan een overheid die verantwoording kan afleggen. En aan zorgvuldige omgang met cultureel erfgoed."

Wanneer zijn jullie tevreden?

Helwig: “Als onze aanbevelingen worden opgevolgd door degenen die direct onder ons toezicht staan. Of het nu de achttien organisaties voor monumentbehoud zijn, de 280 organisaties op het gebied van informatie, de 37 beheerders van de Rijkscollectie of een archeologische organisatie.” Noppers: “En als burgers content zijn met de inhoud en snelheid van onze reactie op hun vragen. Of als de politiek aandacht heeft voor onze aanbevelingen. Zeker als die aandacht leidt tot noodzakelijke wetswijzigingen.” Helwig: “Het komt erop neer dat we willen bijdragen aan een overheid die verantwoording kan afleggen. En aan zorgvuldige omgang met cultureel erfgoed. Nu en in de toekomst. Als dat lukt, dan is onze missie geslaagd.”