Van passagiersvluchten en helikopters tot drones en ballonvaarten: in het Nederlandse luchtruim is het best druk. De ILT-Luchtvaartautoriteit ziet erop toe dat iedereen veilig kan vliegen. Met oog voor omwonenden en milieu. Directeur Stefanie Spekreijse vertelt hoe de autoriteit werkt aan een veilige en duurzame luchtvaart via toekomstgericht toezicht.
Drones die medicijnen vervoeren tussen ziekenhuizen. Geluidsoverlast bij Schiphol die niet beboet kan worden. Piloten die hun vliegcertificaten moeten regelen. Stefanie Spekreijse en haar collega’s houden onze luchtvaart scherp in de gaten. Als oud-vlieginstructeur is de luchtvaart voor haar bekend terrein. “Ik vlieg op dit moment niet meer commercieel, maar door mijn achtergrond begrijp ik goed wat er speelt.” Naast veiligheid spelen leefbaarheid en duurzaamheid een steeds grotere rol. “We controleren of partijen zich houden aan normen rond uitstoot en geluid en stimuleren het gebruik van schonere en stillere vliegtuigen.”
Wat doet de ILT-Luchtvaartautoriteit?
De ILT-Luchtvaartautoriteit houdt toezicht op de naleving van de regels door personen en bedrijven in de burger-, recreatieve en vrachtluchtvaart. Als onderdeel van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) ziet de autoriteit toe op veiligheid, duurzaamheid en certificering en de toelating van luchtvaartpartijen tot het luchtruim. Met als doel: veilig vliegen en zo gezond en prettig mogelijk leven in de buurt van luchthavens.
Poortwachter in de lucht
“Voor onze luchtvaart geldt over het algemeen: alles is verboden, tenzij je toestemming hebt”, vertelt Spekreijse. “Iedereen die wil vliegen – van vliegtuigmaatschappij tot ballonvaartbedrijf – moet aantonen dat ze voldoen aan alle regels en normen.” Sinds juni 2025 moeten ook piloten, medewerkers luchtruimbeheer en onderhoudstechnici hun brevetten en bevoegdheden aanvragen bij de autoriteit. “De certificering was uitbesteed aan een private partij, maar dat leidde tot een versnippering van verantwoordelijkheden. Dat maakte goed toezicht houden lastig, dus is het logischer dat wij dat weer zelf doen. Zo krijgen we beter zicht op wie actief is in de sector. Bovendien ligt die taak in veel Europese landen ook bij een autoriteit, dus zo sluiten we goed aan op internationale standaarden.”
Elkaar blijven opzoeken
De taak past bij de bredere ontwikkeling bij de toezichthouder. Spekreijse: “We houden niet alleen toezicht, maar bouwen aan kennis en expertise, agenderen risico’s en werken met de sector aan een veilige en toekomstbestendige luchtvaart.” Daarvoor is een compleet beeld nodig van de luchtvaartsector en wie daar toegang toe heeft. “We zijn voortdurend in gesprek met betrokken partijen: van burgers en bedrijven tot natuur- en milieupartijen, andere toezichthouders, vakbonden, wetenschappers en ondertoezichtstaanden. Op die manier verbreden en verdiepen we onze kennis over en inzicht in de sector.”
Dat levert ook begrip op voor elkaars perspectief. Zoals bij de geluidsoverlast rondom Schiphol. “Wij krijgen regelmatig meldingen over geluidshinder, maar kunnen niet zomaar handhaven. Sinds 2015 wordt gevlogen volgens het Nieuwe Normen- en Handhavingsstelsel (NNHS), maar dat is nog niet formeel in werking getreden. Vanwege de aanwijzing van de minister kunnen we bij overschrijding van de geluidsnormen niet handhaven als dit het gevolg is van het vliegen volgens het NNHS. Voor omwonenden is dat soms lastig te begrijpen.”
“We houden toezicht én bouwen samen met de sector aan een veilige en toekomstbestendige luchtvaart.”
Juist daarom is het cruciaal om zichtbaar te zijn en in gesprek te blijven. “We zoeken omwonenden en belangenverenigingen actief op. Zo ontstaat begrip. Zij begrijpen dat we met onze rug tegen de muur staan. Vanuit dat begrip kun je oplossingen zoeken. En we blijven de situatie aankaarten bij de minister. Zo heeft ons signaal over de onhoudbaarheid van dit beleid een belangrijke rol gespeeld bij het besluit van de minister over de toekomst van Schiphol en de balans met de omgeving. Daarnaast leveren gesprekken concrete onderwerpen op waar we verder induiken. Zo kijken we of vliegtuigen langer op grotere hoogte kunnen blijven, waardoor er minder overlast is.”
Ruim baan voor innovatie
De luchtvaartsector verandert snel en dat vraagt om meebewegen. Zo denkt de ILT-Luchtvaartautoriteit mee met nieuwe ontwikkelingen, zoals de inzet van medische drones. Spekreijse: “Tussen Zwolle en Meppel is een proef gestart met medische drones. We kunnen die proef veilig uitvoeren door onder andere samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een tijdelijk gebied met beperkingen aan te wijzen en een vergunning te verlenen aan ANWB Medical Air Assistance. Daarmee dragen we bij aan innovatieve toepassingen van drones buiten zicht en leren we hoe we drones veilig kunnen inpassen in het bestaande luchtverkeer.”
“We denken mee met vernieuwende ontwikkelingen, zoals een veilige inzet van medische drones.”
Een ander voorbeeld is een pilot met waterstofvliegtuigen. “In 2026 vindt een waterstofdemovlucht plaats van Rotterdam naar Hamburg. Wij denken mee over hoe je dit veilig kan testen, onder welke voorwaarden en of de sector risico’s afdekt.” Vliegen met waterstof is veelbelovend, maar er zijn uitdagingen. “Deze vliegtuigen stoten geen CO₂ of fijnstof uit bij elektrisch vliegen, maar het systeem werkt anders dan dat van vliegtuigen op kerosine. Zo heb je grotere tanks nodig. Verder is waterstof zeer licht ontvlambaar en lekt het gemakkelijk. Tot slot moet de productie, opslag en het tanken nog georganiseerd worden. Hiervoor wordt binnen Europa gewerkt aan nieuwe certificeringsregels en veiligheidsprocedures.”
Risicogericht en flexibel
Voor dit soort vernieuwing is maatwerk nodig. “Ontwikkelingen gaan zo snel dat regels vaak achterlopen. Dus kijken we naar de risico’s en beoordelen we per situatie: is dit verantwoord, wie wordt geraakt, welke voorzorgsmaatregelen zijn nodig? Dat vraagt om meer risicogericht toezicht, kennis van de sector en een goed beeld van wie waarmee bezig is. Zo kun je als toezichthouder je werk doen in een sector die zich voortdurend ontwikkelt.”
Om risico’s in beeld te brengen en de sector te informeren, brengt de ILT-Luchtvaartautoriteit onder andere de jaarlijkse Staat van de Luchtvaart uit. Daarin beschrijft ze ontwikkelingen rondom veiligheid en duurzaamheid van luchthavens. Spekreijse: “Dit jaar signaleerden we risico’s rondom stijgende personeelstekorten, cyberweerbaarheid en toenemende geluidshinder.” Onze bevindingen geven de sector inzicht en worden ook door de Tweede Kamer opgepikt, bijvoorbeeld in debatten met de minister. “Zo hebben we samen met de Arbeidsinspectie aangekaart dat de situatie in de grondafhandeling – alles wat op het platform gebeurt, zoals het laden en lossen van bagage en het inchecken van passagiers –veiligheidsrisico’s opleverde. De sector en politiek hebben dit opgepakt, waardoor de situatie is verbeterd.”
“Met de domeinprofielen kunnen luchtvaartorganisaties hun veiligheidsaanpak verbeteren.”
Sinds juni 2025 publiceert de autoriteit domeinprofielen met de belangrijkste veiligheidsrisico’s binnen alle domeinen in de luchtvaart – van luchthavens tot zweefvliegen. “De profielen helpen ons bij gerichter toezicht en luchtvaartorganisaties kunnen hiermee hun veiligheidsaanpak verbeteren.” Hoeveel effect de profielen hebben, kan Spekreijse nog niet zeggen. “Het is het eerste jaar dat we ze publiceren. Volgend jaar stellen we ze samen met de sector op en bundelen zo onze kennis.”
Want een veilige en duurzame luchtvaart bereik je niet alleen, meent Spekreijse. “Door kennis te delen, het gesprek te voeren en risico’s samen aan te pakken, zorgen we voor een veilige luchtvaart, die ruimte geeft aan vernieuwing en rekening houdt met de omgeving.”
