Automatisch grote hoeveelheden camerabeelden doorzoeken. Wetgeving vertalen naar een inspectiekader op maat voor chemische installaties. Steeds meer omgevingsdiensten onderzoeken de mogelijkheden van AI om efficiënter en effectiever te werken. Bernard Bronmans, specialist beeldherkenning bij het Innovatie- en datalab van de Inspectie Leefomgeving en Transport, brengt specialisten bij elkaar om ervaringen uit te wisselen.
Hoe kan intelligent cameratoezicht helpen om sneller in te grijpen bij mogelijke overtredingen? Beeldherkenningsspecialist Bronmans besloot het in 2024 te onderzoeken met een concrete casus. Met AI bouwde hij een beeldherkenningsmodel dat hij trainde met camerabeelden van rookpluimen uit de schoorstenen van Tata Steel. Omwonenden hadden die verzameld door 24/7 camera’s te richten op het staalbedrijf. Het AI-model van Bronmans geeft een melding als die een afwijkende rookpluim signaleert.
“Al snel ging het gesprek over de bredere uitdagingen van AI in een VTH-organisatie.”
Het model wordt niet gebruikt voor handhaving. “Ik zocht alleen een interessante testcase. Dat is hoe innovatie werkt: continu uitproberen hoe een technologie werkt. Het is de manier om te ontdekken hoe we AI verantwoord en effectief kunnen inzetten.”
Van testcase naar netwerk
Op het Innovatiefestival raakte Bronmans over zijn testcase aan de praat met medewerkers van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG). “Zij stonden op het punt om cameratoezicht in te zetten voor Tata Steel. Al snel ging het gesprek over de bredere uitdagingen van AI in een VTH-organisatie. We besloten het gesprek op een later moment voort te zetten. Daarvoor hebben we ook andere omgevingsdiensten uitgenodigd.”
En zo ging het balletje rollen. Inmiddels ontmoeten medewerkers van omgevingsdiensten en de ILT elkaar twee keer per jaar bij kennissessies. De laatste keer schoof ook Rijkswaterstaat aan.
“We zijn begonnen met een klein clubje AI-specialisten”, zegt Bronmans. “Onderwerpen van gesprek waren de rekenkracht van AI, de juridische borging in de organisatie en hoe lastig het kan zijn om de meerwaarde uit te leggen aan managers. Maar ook het werken met verouderde ICT en de obstakels van privacywetgeving. Er was veel herkenning.”
“Als toezichthouder moet je zelf compliant zijn. Toch mag dat innovatie niet tegenhouden.”
AVG als afwegingskader
Bij de bijeenkomsten sluiten naast AI-specialisten inmiddels ook projectmanagers en juristen aan. Een goede mix is belangrijk, stelt Bronmans. “De innovatie staat centraal. We willen niet steeds opnieuw de principes van AI in jip-en-janneke-taal hoeven uitleggen, maar inhoudelijke gesprekken kunnen voeren. Het perspectief van niet-techneuten is heel welkom, omdat we bij hen de toepasbaarheid kunnen toetsen.”
Privacy is een grote zorg van veel toezichthouders. Bronmans snapt dat: “Als toezichthouder moet je je aan de regels houden. Toch mag dat innovatie niet tegenhouden. Er zijn altijd mogelijkheden die je kunt onderzoeken. Als toezichthouder mag je bijvoorbeeld geen gevoelige gegevens op Amerikaanse servers zetten. Je kunt data echter ook op Europese servers laten verwerken. Daar heb je een verwerkingsovereenkomst voor nodig. Of je wijkt uit naar een Europese aanbieder van AI, zoals het Franse Mistral. Wat ik juristen graag meegeef, is om de AVG niet al op voorhand te zien als blokkade.”
“We waren als ontwikkelaars vastgelopen op de vele subparagrafen en verwijzingen in de Omgevingswet.”
Kleine proef
Informatieanalist Jacco van Wijk neemt vanuit ODNZKG deel aan de bijeenkomsten. Hij neemt samen met vijf collega’s deel aan het AI-ontwikkelteam van de omgevingsdienst. “In onze organisatie staat AI nog in de kinderschoenen. We zien kansen en we experimenteren ook, maar merken vaak dat het lastig is om mensen in de uitvoering aan te haken. Die ervaringen horen we ook terug van andere omgevingsdiensten. Daarom werken we met een proof of concept, een eerste kleine proef om te laten zien dat een idee technisch en inhoudelijk werkt. Zo maken we snel zichtbaar wat een tool kan opleveren, zonder er veel uren in te steken. Veel innovaties sneuvelen namelijk.”
Vastlopen in Omgevingswet
Deelnemers delen hun successen en mislukkingen bij de bijeenkomsten. Zo ontdekte Van Wijk dat Omgevingsdienst Utrecht (toen nog ODRU) verder was gegaan met een innovatie waarmee ze zelf gestopt waren. Het ging om een tool die inspecteurs kunnen inzetten bij inspectiebezoeken in de zwaarste categorie, de chemische industrie. “Als ontwikkelaars waren we vastgelopen op de complexe Omgevingswet met z’n vele subparagrafen en verwijzingen. De uitleg van ODRU inspireerde ons om alsnog zelf een tool te bouwen, zij hadden dat door een externe partij laten doen. Wij zitten graag zelf aan de knoppen. Als onze tool af is, gaan we onze ervaringen ook weer delen.”
Bronmans is enthousiast over de omvang die het innovatienetwerk heeft gekregen. “Wel merk ik dat de organisatie van de bijeenkomsten best tijdrovend is. Tijd die ik niet aan innovatie voor de ILT kan besteden. Daarom kijken we of Omgevingsdienst NL de organisatie nu kan overnemen. Wel blijf ik als deelnemer betrokken bij de bijeenkomsten, want dit netwerk levert waardevolle inzichten op.”
Wil je aansluiten bij de volgende bijeenkomst? Meld je dan aan bij Bernard Bronmans: bernard.bronmans@ilent.nl.
Alle omgevingsdiensten en andere partijen met een actieve rol in het milieu-VTH-domein zijn welkom.
Datum: maandag 20 april van 12:00 tot 17:00 uur met een afsluitende borrel
Locatie: DCMR Parallelweg 1, 3112 NA Schiedam.
