Mattheus Wassenaar is de nieuwe voorzitter van de Inspectieraad. De inspecteur-generaal van de Inspectie Leefomgeving en Transport volgt Alida Oppers van de Inspectie van het Onderwijs op, die vier jaar voorzitter was. Hij start in een uitdagende tijd: de aangekondigde bezuinigingen op de Rijksdiensten die het toezicht raken. “Er moeten echt keuzes gemaakt worden: wat doen inspecties wel en wat niet?”
Als inspecteur-generaal (IG) neemt Wassenaar al sinds 2023 deel aan de Inspectieraad. “Het is belangrijk dat we als IG’s en inspecties een plek hebben om elkaar te ontmoeten. Onze organisaties verschillen inhoudelijk sterk, maar we delen ook veel: vakontwikkelingen, zorgen en dilemma’s. Als voorzitter ben ik het gezicht naar buiten, onder andere naar de politiek. Een mooie rol en ik heb er veel zin in.”
Wat doet de Inspectieraad?
De Inspectieraad is het samenwerkingsverband van de elf rijksinspecties plus twee geassocieerde leden. De inspecteurs-generaal komen maandelijks bijeen om kennis en ervaringen uit te wisselen en gezamenlijk te werken aan de ontwikkeling van het toezicht.
De raad stimuleert samenwerking tussen inspecties en bevordert de kwaliteit van het toezicht volgens de principes van goed toezicht: onafhankelijk, professioneel, transparant, selectief, slagvaardig en samenwerkend.
Daarnaast vertegenwoordigt de Inspectieraad de gezamenlijke belangen van de rijksinspecties in gesprekken met politiek en bestuur.
Taakstelling kabinet-Jetten
Hoog op de gespreksagenda bij de Inspectieraad staan de bezuinigingen op het toezicht. “Het kabinet-Jetten zet in op een slagvaardige overheid”, zegt Wassenaar. “Slimmer en effectiever toezicht is van alle tijden; daar zijn we altijd mee bezig. Maar met de taakstelling van het kabinet bovenop de taakstelling uit het eerdere kabinet Schoof, bereiken we de grens van wat je met risicogericht toezicht en efficiënter werken kan bereiken. Er moeten echt keuzes gemaakt worden: wat doen inspecties wel en wat niet? Het is aan de politiek om aan te geven wat zij verwacht van toezicht.”
“De eerste stap is duidelijk krijgen wat het kabinet verstaat onder een slagvaardige overheid.”
Acceptabele ondergrens
Wassenaar waarschuwt voor de maatschappelijke schade die de bezuinigingen kunnen veroorzaken. “Stel bijvoorbeeld dat mijn eigen inspectie, de ILT, minder capaciteit krijgt voor het bodemtoezicht. Op dit moment is de inzet al niet groot: maximaal 25 inspecteurs houden toezicht op onder andere PFAS en staalslakken in de bodem. Kiest het kabinet ervoor om de capaciteit verder terug te schroeven, dan gaat dat ten koste van de kwaliteit van het grond- en drinkwater. Over de gevolgen van bezuinigingen op het terrein van gezondheidszorg en jeugd gaf collega inspecteur-generaal Monique Vogelzang van de IGJ ook al aan dat er scherpe keuzes moeten worden gemaakt.”
Lees ook:
Relevante artikelen
De eerste stap is volgens Wassenaar om duidelijk te krijgen wat het kabinet verstaat onder een slagvaardige overheid. “Daarnaast ga ik namens de Inspectieraad het gesprek aan over wat de politiek verwacht van toezicht. Wat doen we wel en wat niet? Welke maatschappelijke schade zijn zij bereid te accepteren? Dat is uiteindelijk een politieke vraag. Maar ook: wat vindt het kabinet een acceptabele ondergrens voor het toezicht? Uiteindelijk verwacht de maatschappij wel dat er iemand is die oplet. Dat het milieu beschermd wordt, er goed onderwijs is, fraude in de zorg wordt bestreden, ons eten veilig is, cultureel erfgoed wordt beschermd enzovoort. Daar heb je toezicht voor nodig, dat gaat niet vanzelf.”
Blijvende aandacht
Het nieuwe kabinet buigt zich na het zomerreces over het wetsvoorstel voor de Kaderwet Rijksinspecties. De Inspectieraad is niet blij met wat er ligt, zoals zij al aangaf in de internetconsultatie. “Als dit het voorstel blijft, betekent dit dat ministers voortaan te veel kunnen sturen op het werkprogramma van de inspecties”, zegt Wassenaar. “Daarmee blijft er ruimte voor oneigenlijke politieke inmenging, terwijl het tegengaan daarvan juist het doel was van deze wet.”
Veel met elkaar gemeen
De Inspectieraad is de laatste jaren steeds meer gaan samenwerken met markttoezichthouders. “Dat doen we onder meer met het Markttoezichthoudersberaad”, zegt Wassenaar. “We hebben dan ook veel met elkaar gemeen: de vraag hoe je effectief toezicht houdt en eveneens de zorgen over de taakstelling. Of wat meer toegespitst, de inhoudelijke samenwerking tussen de digitale toezichthouders.”
“Toezicht is een vak dat je van elkaar leert.”
De samenwerking krijgt ook praktisch vorm. “De markttoezichthouders zijn betrokken bij ons wetenschappelijke programma Vernieuwing van Toezicht en we gaan samen met de Argumentenfabriek een boek uitbrengen, ‘Zó werkt toezicht’. Ook het Toezichtfestival is een mooi voorbeeld. Van dronetoezicht tot gedragsinzichten: ik vind het inspirerend om te zien hoe inspecties en markttoezichthouders daar kennis en innovaties delen.”
Flexibel en sensitief
Waar moet de volgende generatie inspecteurs goed in zijn, volgens Wassenaar? “In responsief toezicht. Inspecteurs moeten goed kunnen luisteren naar en meebewegen met de ontwikkelingen in de samenleving. Daarnaast moeten ze de maatschappelijke waarde van toezicht zichtbaar kunnen maken. En flexibel zijn: twee jaar nadat we het Meerjarenperspectief van de Inspectieraad deelden, ziet de wereld er alweer heel anders uit.”
“Ik ben tevreden als over vier jaar de meerwaarde van toezicht beter zichtbaar is.”
Met de Academie voor Toezicht ondersteunt de Inspectieraad inspecteurs bij hun ontwikkeling. Wassenaar vindt het Leertraject Startende Inspecteur, dat tien jaar bestaat, een succesverhaal. “Toezicht is een vak dat je van elkaar leert. Bij de leertrajecten van de Academie tref je docenten die gisteren zelf nog inspecties uitvoerden. Op dit moment kijken we hoe we het leeraanbod nog beter kunnen laten aansluiten op de ontwikkelingen in de samenleving en bij de inspecties zelf. Er verandert zoveel – mede door de taakstelling van het kabinet. Naar verwachting gaat de Academie voor Toezicht vanaf volgend jaar geactualiseerde leertrajecten aanbieden.”
Lees ook:
Relevante artikelen
Resultaten delen
Wat hoopt Wassenaar dat de Inspectieraad bereikt heeft als hij over vier jaar afzwaait? “Ik ben tevreden als er een krachtige gemeenschap van toezicht staat én de meerwaarde van toezicht nog beter zichtbaar is. Nog altijd zijn er partijen die toezicht als een last zien, maar we zijn er niet voor niets. We dienen het publieke belang. Daar zijn veel mooie en tastbare voorbeelden van, en die moeten we de komende jaren meer en beter gaan delen.”
