Van afslankpillen tot zware pijnstillers: wie een huisarts wil omzeilen, bestelt ze in een paar muisklikken online. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft met de Digital Services Act (DSA) een extra troef in handen om dit illegale aanbod aan geneesmiddelen tegen te gaan. Samen met de Autoriteit Consument & Markt (ACM) kan de inspectie online platforms nu effectiever aanspreken op hun verantwoordelijkheid.
De illegale online handel in geneesmiddelen groeit. Aanbieders verzinnen steeds nieuwe manieren om pijnstillers, erectiemiddelen of afslankpillen direct aan de consument te slijten. “Het gaat vaak om verkopers zonder vergunning of om handel in vervalste, niet-geregistreerde of verboden middelen”, zegt Tom Zwaan, manager reclametoezicht & interventies bij de afdeling Farmaceutische producten van de IGJ. Dagelijks krijgt de inspectie meldingen over dubieuze websites en advertenties.
Toezicht op geneesmiddelen: zo zit dat
De IGJ ziet erop toe dat geneesmiddelen veilig, effectief en van goede kwaliteit zijn. De inspectie controleert of geneesmiddelen voldoen aan de Geneesmiddelenwet en of de handel verloopt via apotheken of groothandels met vergunning. Ook grijpt ze in bij illegale handel en misleidende reclame. De ACM houdt via de Digital Services Act toezicht op online platforms. Zij controleert niet de inhoud van het aanbod zelf, maar of platforms hun systemen zo hebben ingericht dat ze illegaal aanbod tegengaan. Daarvoor moeten platforms voldoen aan allerlei zorgvuldigheids- en transparantieverplichtingen.
Achter gesloten deuren
De laatste jaren verschuift de illegale handel van openbare websites naar social media. Zwaan: “Vaak gebeurt dat in besloten groepen op bijvoorbeeld Facebook of via Snapchat. Dat maakt toezicht lastig, want wij hebben geen directe toegang tot die groepen en zijn afhankelijk van meldingen van groepsleden. Ook zien we meer online advertenties die doorlinken naar dubieuze websites.” Ron Broere, coördinerend specialistisch inspecteur bij de IGJ ziet ook een toename van criminele activiteiten. “Aanbieders werken professioneler en springen sneller in op hypes. Ook bieden ze zwaardere middelen of nepmedicijnen aan. Gevaarlijk, want kopers hebben geen idee wat erin zit.” Door het groeiende aanbod wordt de drempel om te kopen lager. “Consumenten zien middelen overal opduiken en denken al snel dat het oké is.”
Veilig en transparant
Sinds de komst van de Digital Services Act trekken de IGJ en de ACM intensiever samen op in de strijd tegen illegale online handel. “De DSA is een Europese wet die platforms verplicht om hun online aangeboden diensten veilig en transparant te houden”, legt Anne Bé Theeuwen uit. Als senior handhavingsspecialist bij de ACM houdt zij toezicht op de naleving van deze wet en coördineert de samenwerking met nationale en internationale toezichthouders.
“De IGJ kijkt naar de inhoudelijke norm, terwijl de ACM toezicht houdt op het systeem eromheen.”
Waar de IGJ naar de inhoudelijke norm kijk – mag dit medicijn worden aangeboden? – houdt de ACM via de DSA toezicht op het systeem – is het platform zo ingericht dat illegaal aanbod wordt tegengegaan en illegale handelaren eenvoudig herkend kunnen worden? “Platforms en zoekmachines moeten bijvoorbeeld meldmechanismen inrichten voor illegale content en aangeven wat ze met meldingen doen. Ook zijn online marktplaatsen verplicht om gegevens van handelaren te verzamelen voordat zij actief mogen worden op het platform. Gebruikers van het platform weten zo met wie ze te maken hebben.”
Lees ook:
Relevante artikelen
Daarbij geldt: hoe groter het platform, hoe meer verplichtingen. “Grote platforms zoals Amazon, Temu en Google moeten de risico’s van het ontwerp, de werking en het gebruik van hun diensten in kaart brengen en daar maatregelen aan verbinden. Dat kan leiden tot een aanpassing in de interface of de werking van een algoritme. De platforms bepalen dit zelf aan de hand van de risico’s die ze in kaart hebben gebracht. De Europese Commissie ziet erop toe dat de maatregelen die worden genomen, ook effectief zijn.”
Koploper
De samenwerking in het kader van de DSA krijgt meer vorm in de DSA-Kamer, vertelt Theeuwen. “De DSA-Kamer is opgericht door het Samenwerkingsplatform Digitale Toezichthouders om de handhaving van de DSA te coördineren en kennis en ervaring te bundelen. Elf toezichthouders zijn lid van de DSA-Kamer, die wordt voorgezeten door de ACM. Samen stellen we prioriteiten en zorgen we voor een taakverdeling waarmee we onze impact maximaliseren.” Vergeleken met andere landen loopt Nederland daarin voorop, ziet Theeuwen. “De ACM coördineert het contact met Europese toezichthouders en de Europese Commissie, dus wij krijgen goed mee hoe ze het elders aanpakken. Omdat we korte lijntjes hebben met andere Nederlandse toezichthouders, hadden wij snel de juiste mensen bij elkaar aan tafel. In andere landen is dat vaak meer versnipperd.”
Kloppend systeem
De komst van de DSA verandert ook de samenwerking van de IGJ met platforms. Broere: “Platforms zijn nu wettelijk verplicht om meldsystemen te hebben, handelaren te identificeren en transparant te zijn over de afhandeling van meldingen. Waar onze samenwerking eerder vooral vrijwillig was, zijn dit soort zaken nu vastgelegd in Europese regelgeving.”
“In Nederland hebben we het toezicht via de DSA strak georganiseerd. In andere landen is dat vaak nog versnipperd.”
Dat maakt het inhoudelijk toezicht effectiever. “Als de IGJ een illegale advertentie ziet voor een diabetesmiddel waarvoor een recept verplicht is, dan laten we die advertentie verwijderen”, vervolgt Broere. “Dankzij de DSA kunnen we het platform ook aanspreken op de manier waarop het zijn meldsysteem en de controle van aanbieders heeft ingericht. Kunnen gebruikers illegaal aanbod goed melden? Controleert het platform verkopers zorgvuldig? Bovendien kunnen we eenvoudiger achterhalen wie er achter die advertenties zit, omdat het platform die gegevens nu moet verzamelen. Zo pakken we niet alleen de advertentie aan, maar ook de structuur erachter.”
Samen met bol
Bol is een van de platforms waarmee de IGJ onlangs afspraken heeft gemaakt. De samenwerking tussen bol en IGJ loopt al twee jaar, maar is sinds juni 2025 officieel. Broere: “Bol werkt met ruim 47.000 verkooppartners samen die hun eigen webshop runnen op het platform. Bol wil haar digitale marktplaats veilig houden en profileert zich daar ook mee. Een samenwerking lag dus voor de hand.”
“Bol wil haar digitale marktplaats veilig houden, dus samenwerking lag voor de hand.”
Die samenwerking verloopt hetzelfde als met andere platforms, zoals Marktplaats. Broere: “Wij melden advertenties bij bol. Bol-medewerkers beoordelen die en kunnen advertenties verwijderen die in strijd zijn met de regels. Daarnaast controleert bol ook zelf advertenties en haalt deze offline. Bij twijfel controleren wij.”
Meer met beeld
“We blijven kijken hoe we die samenwerking kunnen verbeteren”, vertelt Broere. “Bijvoorbeeld door naast trefwoorden ook beeldherkenning in te zetten, zodat we via platforms afbeeldingen kunnen controleren. Ook bewustwording in de maatschappij is belangrijk. De IGJ ziet niet alles, daarom sporen we consumenten aan om zoveel mogelijk te melden. Zo maken we samen een vuist tegen deze illegale en gevaarlijke handel.”
